بنیاد پژوهشهای اسلامی مشکوة 1683-8033 45 2 2026 06 22 An Analysis of Forgiveness and Pardon in Transmitted Ethics: Emphasizing Moral Responsibility تحلیل «عفو» و «گذشت از دیگران» در اخلاق نقلی با تأکید بر مسئولیت‌پذیری اخلاقی 4 28 242738 10.22034/mishkat.2026.534898.2590 FA محمد امین خوانساری استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث. Journal Article 2025 07 15 Islamic ethical teachings, grounded in the Qur’an and the tradition, advocate principles such as forgiveness, pardon, and overlooking to strengthen social bonds. This research aims to provide an ethical analysis of the status of forgiveness within transmitted ethics, focusing on the concept of moral responsibility associated with it. Employing a descriptive-analytical method, the data were examined by referencing verses from the Holy Qur’an and the traditions of the Household of the Prophet of God, while utilizing normative frameworks established in moral philosophy. The findings indicate that forgiveness in Islamic ethics is not absolute or unrestricted; rather, it entails different positions and consequences depending on the nature of the relationship and the level of action. Moral responsibility regarding social issues varies based on factors such as the motive and the severity of the transgression. From the perspective of Transmitted Ethics, a distinction must be made between individual forgiveness (pertaining to personal rights) and governance/social forgiveness (pertaining to public interest). In cases of conflict between these two levels, priority is given to collective interest and justice. Furthermore, the normative justifications for the duty to forgive are multidimensional: at times based on consequentialist expediency (such as fostering brotherhood and coexistence), at others rooted in religious deontology and the rights of others, and occasionally grounded in the cultivation of moral virtues. آموزه‌های اخلاق اسلامی بر پایۀ قرآن و سنت، اصولی همچون عفو، گذشت و صفح را برای استحکام پیوندهای اجتماعی توصیه کرده‌اند. این پژوهش با هدف تحلیل اخلاقی جایگاه عفو در اخلاق نقلی و با تمرکز بر مفهومِ «مسئولیت‌پذیری اخلاقیِ» آن صورت گرفته است. روش پژوهش توصیفی _ تحلیلی بوده است و داده‌ها با استناد به آیات قرآن کریم و روایات اهل بیت(ع) و با بهره‌گیری از چهارچوب‌های هنجاریِ مطرح در فلسفۀ اخلاق بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که عفو در اخلاق اسلامی مطلق و بی‌قید نیست، بلکه متناسب با نوع رابطه و سطح کنش، مواضع و پیامدهای متفاوت دارد. مسئولیت‌پذیری اخلاقی در برابر مسائل اجتماعی، بسته به مواردی از جمله نوع انگیزه و شدت مخالفت، متفاوت است. در نگاه اخلاق نقلی، باید میان «عفو فردی» (ناظر به حقّ النفس) و «عفو حاکمیتی/اجتماعی» (ناظر به مصالح عامه) تمایز گذاشت. در تعارض این دو سطح، اولویت با مصلحت جمعی و عدالت است. دلایل هنجاریِ تکلیف به عفو نیز چندبُعدی است؛ گاه مبتنی بر مصلحت‌اندیشی نتیجه‌گرایانه (مانند تحکیم اخوت و ایجاد همزیستی) است، گاه ریشه در وظیفه‌گرایی دینی و حقوق دیگران دارد و گاه بر پرورش فضیلت‌های نفسانی استوار است.

https://mishkat.islamic-rf.ir/article_242738_0432f0aac5d63b63e29b77757786410a.pdf

بنیاد پژوهشهای اسلامی مشکوة 1683-8033 45 2 2026 06 22 An Analysis of the Role of Textual and Contextual Preference Criteria in Determining Grammatical Inflexion of Qur’anic Verses: A Case Study of al-Baqarah Surah تحلیل نقش مرجّحات متنی و غیرمتنی در ترجیح وجوه اعرابی آیات قرآن کریم (مطالعه موردی آیاتی از سوره بقره) 29 51 242737 10.22034/mishkat.2026.531545.2576 FA محمد مرادی رجا دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران. کبری خسروی استادیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران (نویسندۀ مسئول). علی اکبر مرادیان قبادی دانشیار، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران. Journal Article 2025 06 28 Grammatical Inflexion of Qur’anic verses is a fundamental aspect of Qur’anic studies and Arabic syntax, which has consistently drawn the attention of both exegetes and grammarians, resulting in a vast body of literature. The existence of multiple valid syntactic readings for Qur’anic terms and phrases - stemming from divergent grammatical, exegetical, and linguistic perspectives - necessitates a process of preference based on preferential factors. Despite the significance of these preferential factors, their specific roles and functions in the selection process have rarely been studied systematically and independently. This research, employing a descriptive-analytical method with a focus on verses from Surah al-Baqarah, extracts various preferential factors and the corresponding preferences provided in authoritative grammatical and exegetical sources. It then classifies and analyzes the cited criteria into two categories: textual (e.g., context, syntactic structure, and lexical and rhetorical evidence) and extra-textual (e.g., exegetical narrations, poetic evidence, scholarly consensus and opinions, and religious background). The findings demonstrate that among the preferences reported in these sources, textual criteria, particularly context, are cited most frequently, followed by syntactic and narrative evidence. By elucidating the dominant pattern of preferential factors in determining syntactic readings, the results of this study contribute to a more precise understanding of the methodology of preference in both grammatical and exegetical studies of the Holy Qur’an. This current research employs a descriptive-analytical methodology, focusing on the verses of Surah Al-Baqarah. It extracts the i'rāb interpretations and preference selections reported in authoritative grammatical and exegetical sources. The preponderant factors cited for these selections are subsequently categorized and analyzed into two groups: Textual Factors(such as the context and setting of the verses, grammatical structure, and linguistic and rhetorical evidence) and Non-Textual Factors (such as interpretive narrations, poetic evidence, opinions of grammarians and exegetes, and religious contexts). The research findings indicate that among the preference selections documented in these sources, Textual Factors, particularly the context and setting of the verses, exhibit the highest frequency of citation. Grammatical and narrative factors play the next most prominent roles, respectively. The results of this study illuminate the dominant pattern of factors used in selecting i'rāb interpretations and can assist in a more precise elucidation of the methodology for preference selection in the grammatical and exegetical studies of the Holy Qur'an. اِعراب آیات قرآن کریم از مباحث بنیادین علوم قرآنی و نحو عربی است که همواره توجه مفسران و نحویان را به خود جلب کرده و آثار متعددی در این زمینه پدید آمده است. تعدد وجوه اعرابی در واژگان و عبارات قرآنی، که ناشی از تفاوت دیدگاه‌ها و ملاک‌های نحوی، تفسیری و زبانی است، موجب شکل‌گیری فرایند «ترجیح» بر اساس مرجّحات گوناگون شده است. با وجود اهمیت این مرجّحات، بررسی منسجم نقش و کارکرد آن‌ها در ترجیحات ارائه شده، کمتر به صورت مستقل مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی _ تحلیلی و با تمرکز بر آیات سورۀ بقره، وجوه اعرابی و ترجیحات مطرح شده در منابع معتبر نحوی و تفسیری را استخراج نموده و مرجّحات مورد استناد در این ترجیحات را در دو دستۀ متنی (مانند سیاق و بافت آیات، ساختار نحوی، شواهد لغوی و بلاغی) و غیرمتنی (مانند روایات تفسیری، شواهد شعری، اقوال نحویان و مفسران و زمینه‌های دینی) طبقه‌بندی و تحلیل کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که در میان ترجیحات گزارش شده در این منابع، مرجّحات متنی، به‌ویژه سیاق و بافت آیات، بیشترین بسامد استناد را دارند و پس از آن، مرجّحات نحوی و روایی نقش برجسته‌تری ایفا می‌کنند. نتایج این پژوهش ضمن روشن کردن الگوی غالب مرجّحات در ترجیح وجوه اعرابی، می‌تواند به تبیین دقیق‌تر روش‌شناسی ترجیح در مطالعات نحوی و تفسیری قرآن کریم یاری رساند.

https://mishkat.islamic-rf.ir/article_242737_ea9b9d7b0b8b125eff4a9d5ff7ea7a37.pdf

بنیاد پژوهشهای اسلامی مشکوة 1683-8033 45 2 2026 06 22 Theological Transformation in the Understanding of the Verse “We appointed from among them leaders who guided by Our command: From Historical Narrative to Existential Interpretation تحول الهیاتی در فهم آیه «وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنا»: از روایت تاریخی تا تفسیر وجودی 52 72 239000 10.22034/mishkat.2026.546070.2634 FA رضا ملازاده یامچی پژوهشگر پسا دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0009-0001-6593-7545 فرزاد دهقانی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه حکیم سبزواری (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-9391-2727 Journal Article 2025 09 09 This study analyzes and reconstructs the conceptual evolution of verse 24 of Surah al-Sajdah within the Islamic exegetical tradition, demonstrating how the key phrase (guided by Our command) has shifted from an understanding based on legislative command to an interpretation grounded in ontological command within Shiʿi imamate theology. Using qualitative content analysis and a hermeneutic-dialectical reading of a corpus of exegetical and tradition sources, the article explains this development in two stages. The findings show that in the general exegetical reading, the verse refers to righteous leaders among the Children of Israel who, on the basis of divine law, practiced legislative guidance (i.e., pointing out the right path). In this reading, patience and certainty were moral-cognitive virtues required to attain this status. By contrast, the turning point in the Shiʿi reading emerges through reliance on the principle of correspondence and specific transmitted reports, which restrict the verse to the Imams of the Household of the Prophet of God. This reading reconfigures the nature of guidance by distinguishing between the command of God, and what people are commanded. Here, command of God is interpreted as ontological command, and guidance also advances to the station of achieving the goal, which is inner spiritual authority, and brings receptive souls to perfection.” The study concludes that, in this framework, patience and certainty are transformed into existential capacities for receiving this ontological guardianship, and the Imamate, as a divinely appointed and uniquely designated station, is distinguished from all other forms of leadership. پژوهش حاضر به تحلیل و معماری مسیر تطور مفهومی آیۀ ۲۴ سورۀ سجده در سنت تفسیری اسلامی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه عبارت کلیدی «یَهْدُونَ بِأَمْرِنا» از یک فهم مبتنی بر امر تشریعی به یک تأویل مبتنی بر امر تکوینی در الهیات امامت شیعی تحول یافته است. این مقاله با اتخاذ روش تحلیل محتوای کیفی و خوانش هرمنوتیکی _ دیالکتیکی بر روی پیکره‌ای از منابع تفسیری و روایی، این سیر تحول را در دو مرحله تبیین می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد در خوانش تفسیری عام، آیه به رهبران صالح بنی‌اسرائیل اشاره دارد که بر اساس شریعت الهی به هدایت تشریعی (ارائۀ طریق) می‌پرداختند و صبر ویقین برای آنان، فضائل اخلاقی _ معرفتی برای احراز این مقام بود. در مقابل، نقطۀ عطف در خوانش شیعی، با استناد به اصل تطابق و روایات خاص، مصداق آیه را به ائمۀ اهل بیت(ع) تخصیص داده، با تمایزگذاری میان امر الله و امر الناس، ماهیت هدایت را دگرگون می‌کند. در این خوانش، امر الله به امر تکوینی و فرمان وجودی تفسیر می‌شود و هدایت نیز به مرتبۀ ایصال به مطلوب؛ یعنی ولایت باطنی و رساندن نفوس مستعد به کمال ارتقا می‌یابد. این پژوهش استنتاج می‌کند که در این نگاه، صبر و یقین به ظرفیت‌های وجودی برای دریافت این ولایت تکوینی بدل شده، امامت به مثابۀ یک مقام الهی و مبتنی بر جعل خاص خداوند، از هر نوع رهبری دیگر متمایز می‌گردد.

https://mishkat.islamic-rf.ir/article_239000_2818a603fa298bb1e8d03607e38d3fa5.pdf

بنیاد پژوهشهای اسلامی مشکوة 1683-8033 45 2 2026 06 22 Analysis of the Conceptual and Structural Relationship of Friendship, Purity, and Submission in the Narration of Abū Khālid al-Kābulī تحلیل رابطه‌ مفهومی و ساختاری تولّی، طهارت و تسلیم در روایت ابوخالد کابلی 73 100 240127 10.22034/mishkat.2026.551735.2672 FA امید قربانخانی استادیار گروه الهیات، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0001-9363-9222 محسن رفعت دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه سلام الله علیها، قم، ایران 0000-0002-2628-7957 بهناز محمد کاظمی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0008-4888-8826 Journal Article 2025 10 06 The narration of Abū Khālid al-Kābulī from Imam Muḥammad al-Bāqir (A.S.), regarded as one of the strategic texts elucidating the Divine Light, contains epistemic components concerning the triadic relationship among friendship, purity, and submission. Adopting a descriptive-analytical approach based on library sources, this study focuses on the structural and semantic analysis of the final phrase of this narration, seeking to uncover the causal and conceptual relationship among these three fundamental elements within the Shi’ite system of faith. The main question of the article is: What is the logical connection and existential order among purity of the heart, friendship with the Household of the Prophet of God, and submission to them? The findings indicate that, based on contextual clues and tradition and Qur'an evidences, among the multiple meanings of the word ḥattā in this narration, the sense of ultimate goal is the most plausible. Accordingly, love and friendship toward the Household of the Prophet of God are regarded as a condition for attaining purity of the heart, and purity of the heart is itself a prerequisite for realizing the station of submission and surrender before the Imams. Based on relevant verses and traditions, love for the Household of the Prophet of God is considered a condition for proximity to God and the source of the purification of the believer's soul, such that the purity arising from it provides the groundwork for the genuine acceptance of guardianship and complete submission to the Divine authorities. Drawing upon tradition and exegetical sources, this study endeavors to analyze and reinterpret the relationship among the aforementioned concepts within the Shi’ite doctrinal system. روایت ابوخالد کابلی از امام محمد باقر(ع) به عنوان یکی از نصوص راهبردی در تبیین «نور الهی»، واجد مؤلفه‌هایی معرفتی دربارۀ‌ ارتباط سه‌گانۀ‌ «تولّی»، «طهارت» و «تسلیم» است. این پژوهش با رویکردی توصیفی _ تحلیلی و برپایۀ‌ منابع کتابخانه‌ای، با تمرکز بر تحلیل ساختاری و معنایی عبارت پایانی این روایت، در پی کشف نسبت علّی و مفهومی میان این سه مؤلفۀ بنیادین در منظومۀ‌ ایمان شیعی است. پرسش اصلی مقاله آن است که ارتباط منطقی و ترتیب وجودی میان طهارت قلب، تولّی به اهل‌بیت(ع) و تسلیم در برابر ایشان چگونه است؟ نتایج تحقیق حاکی از آن است که براساس قرائن سیاقی و شواهد روایی _ قرآنی، واژۀ‌ «حتّی» از میان معانی متعدد، در روایت مزبور به مفهوم «غایت» نزدیک‌تر است. بدین ترتیب، محبت و تولّی نسبت به اهل‌بیت(ع) شرط حصول طهارت قلبی تلقی شده و طهارت قلبی نیز مقدمه‌ای برای تحقق مقام تسلیم و سلم در برابر ائمه(ع) است. براساس آیات و احادیث مرتبط، حبّ اهل‌بیت(ع) شرط قرب الهی و منشأ تطهیر روح مؤمن دانسته شده است، به گونهای که طهارت حاصل‌شده از آن، بستر پذیرش حقیقی ولایت و تسلیم کامل در برابر اولیای الهی را فراهم می‌کند. این پژوهش با استناد به منابع روایی و تفسیری کوشیده است ارتباط میان مفاهیم مزبور را در منظومۀ‌ اعتقادی شیعه تحلیل و بازخوانی نماید.

https://mishkat.islamic-rf.ir/article_240127_18c978f95161790b95c4922e0860abe8.pdf

بنیاد پژوهشهای اسلامی مشکوة 1683-8033 45 2 2026 06 22 A Critical Examination of Qur’anic Principles and Strategies for Avoiding Ethnocentrism واکاوی اصول و راهکارهای قرآن در اجتناب از قومیّت گرائی 101 121 239002 10.22034/mishkat.2026.550531.2663 FA عزیزالله مولوی وردنجانی استادیار دانشگاه شهرکرد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی (نویسندۀ مسئول). اصغر طهماسبی بلداجی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهرکرد. 0000-0001-9342-8791 Journal Article 2025 10 01 One of the challenges to ethical living in human communities, at both micro and macro levels, is the precedence of ethnicity over righteousness. The Holy Qur’an, with a monotheistic approach, rejects any inclination towards extremism in ethnicity, discrimination, and racism, identifying moral and pious identity as the criterion for value assessment. This research, employing a descriptive-analytical and interpretive method, delves into the Qur’an ethical system in confronting ethnocentrism. To avoid conceptual repetitions, it meticulously distinguishes between ethical principles and executive strategies, leading to a novel formulation of fundamental norms and avoidance strategies concerning ethnocentrism. The findings indicate that the Qur’an emphasizes the following as crucial principles and executive strategies for countering reprehensible ethnocentrism: in the soteriological dimension, the priority of individual salvation over ethnicity; in the anthropological dimension, the primacy of human dignity against racism; in the epistemological dimension, ethnicity as a manifestation of divine attributes; and in the sociological dimension, the necessity of mutual recognition and an instrument for social synergy. By establishing supra-discriminatory normative principles and offering practical strategies for reforming attitudes, value-based education, and engineering collective identity, the Qur'an provides a comprehensive model for confronting ethnocentrism. The distinction between principles and strategies prevents argumentative confusion, and future research can focus on the measurability of these strategies in the realm of cultural policymaking. Furthermore, these achievements offer significant potential for reinterpreting concepts of human rights, coexistence, and social justice in the contemporary world. Given today's identity challenges, a return to these Qur’anic foundations can provide a suitable theoretical basis for intercultural dialogues and the reduction of ethnic tensions. از چالش‎های زیست اخلاقی در اجتماعات بشری در سطوح خرد و کلان، تقدم قومیت بر حقانیت است. قرآن کریم با رویکردی توحیدی، هرگونه گرایش به قوم‌گرایی افراطی، تبعیض و نژادگرایی را نفی کرده، هویت اخلاقی و تقوایی را معیار ارزش‌گذاری معرفی می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی _ تحلیلی و تفسیری به واکاوی منظومۀ اخلاقی قرآن در مواجهه با قومیت‌گرایی پرداخته و به منظور پرهیز از بازگشت‌های مفهومی با تفکیک دقیق میان «اصول اخلاقی» و «راهبردهای اجراییِ» داده‌ها، به صورت‎بندی جدیدی از هنجارهای بنیادین و راهبردهای اجتنابی در موضوع قومیت‌گرایی دست یافته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که قرآن در بُعد نجات‌شناختی، تقدم سعادت فردی بر قومیت، در بُعد انسان‌شناختی، اصالت کرامت انسانی در برابر نژادگرایی، در بُعد معرفت‌شناختی، قومیت به عنوان تجلیگاه صفات الهی و در بُعد جامعه‌شناختی، لازمۀ شناخت متقابل و ابزاری برای هم‌افزایی اجتماعی را مهم‎ترین اصول و راهکارهای اجرایی مقابله با قومیت‌گرایی مذموم بیان داشته است. قرآن با تثبیت اصول هنجاریِ فراتبعیض و با ارائۀ راهبردهای عملیِ اصلاح نگرش، تربیت ارزشی و مهندسی هویت جمعی، الگوی جامعی برای مواجهه با قومیت‌گرایی فراهم می‌آورد. تمایز سطح اصول و راهبردها از آشفتگی استدلالی پیشگیری می‌کند و پژوهش‌های بعدی می‌توانند بر سنجش‌پذیری راهبردها در میدان سیاست‌گذاری فرهنگی تمرکز کنند .همچنین این دستاوردها، ظرفیت‌های وسیعی را برای بازخوانی مفاهیم حقوق بشر، همزیستی و عدالت اجتماعی در جهان معاصر فراهم می‌آورند. با توجه به چالش‌های هویتی امروز، بازگشت به این مبانی قرآنی می‌تواند مبنای نظری مناسبی برای گفتمان‌های بینافرهنگی و کاهش تنش‌های قومی باشد.

https://mishkat.islamic-rf.ir/article_239002_bbdf2171d09c4521460b76c0bd31c876.pdf

بنیاد پژوهشهای اسلامی مشکوة 1683-8033 45 2 2026 06 22 An Examination of the Verse "Nun. By the pen and that which they write" Based on the Theory of Sa'd 'Abd al-Muṭṭalib al-'Adl بررسی آیۀ «ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ» بر اساس نظریۀ سعد عبدالمطلب العدل 122 149 236859 10.22034/mishkat.2025.522864.2562 FA محمود عرفانیان ستاری مقدم دانشجوی کارشناسی ارشد، مترجمی زبان عربی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0009-0009-5823-5690 سیدحسین سیدی استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران (نویسندۀ مسئول). 0000-0002-0057-3496 Journal Article 2025 05 24 For a long time, the ambiguous verses of the Qur'an, including the disconnected letters, have been a point of contention among exegetes. The lack of an explicit and clear referent has been the most significant source of this dispute. It is evident that the absence of a clear referent conflicts with the clarity of the Qur'anic text, and thus the question arises: what is the status and function of such verses in the Qur'an? Accordingly, the present article seeks to explain and resolve this apparent conflict by investigating whether the aforementioned verse is meaningful, and by exploring its connection to the overall meaning of the surah, through the lens of the views and theories of the Egyptian scholar Sa'd 'Abd al-Muṭṭalib al-'Adl. After a critical review and analysis of various perspectives, and in light of the latest linguistic findings in this field, the study concludes that, firstly, these disconnected letters do not have an Arabic origin; and secondly, they are meaningful in another language, and this meaningfulness is more compatible with the overall coherence of the surah in terms of semantic unity. دیر زمانی‌ست که آیات متشابه و از جمله حروف مقطعه، محل مناقشۀ آراء مفسران بوده است. نداشتن مدلولی صریح و روشن، مهمترین خاستگاه این نزاع بوده است. پر واضح است که نداشتن مدلول روشن، با روشنگری متن قرآن در تعارض است و اساسا این پرسش رخ می‌نماید که جایگاه وکارکرد این آیات در قرآن چگونه است؟ ازاین‌رو مقالۀ حاضر در پی تبیین و حل این تعارض است و به واکاوی معنادار بودن یا نبودن آیۀ یاد شده و پیوند آن با معنای کلی سوره از خلال آراء و نظریات پژوهشگر مصری، «سعد عبدالمطلب العدل» می پردازد. پس از مرور و تحلیل انتقادی دیدگاه ها، با توجه به آخرین یافته های زبان شناسی در این حوزه، نتیجۀ این پژوهش آن است که اولا این حروف مقطعه خاستگاه عربی ندارند و ثانیا در زبان دیگری، معنادارند و این معنادار بودن با کلیت سوره از حیث انسجام معنایی، سازگارتر است.

https://mishkat.islamic-rf.ir/article_236859_2283fe7484d5496af0ca9d736efd0499.pdf

بنیاد پژوهشهای اسلامی مشکوة 1683-8033 45 2 2026 06 22 A Semantic Analysis of the Term Balance in the Noble Verse: "God it is who has sent down the Book with the truth, and also the Balance" تحلیل معنایی واژه «میزان» در آیه شریفه «ٱللَّهُ ٱلَّذِی أَنزَلَ ٱلکِتَبَ بالحَقِّ وَٱلمِیزَانَ» 150 173 238993 10.22034/mishkat.2026.540960.2619 FA نعمت الله فیروزی استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، مشهد مقدس، ایران (نویسندۀ مسئول) 0000-0001-6692-2479 فائزه دبیر دانشجوی کارشناسی ارشد الهیات و معارف اسلامی گرایش علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، مشهد مقدس، ایران. 0009-0005-3671-8289 Journal Article 2025 08 12 The term balance and its derivatives represent one of the distinctive concepts in the Holy Qur'an, appearing in verse 17 of al-Shūrā Surah in the phrase:" God it is who has sent down the Book with the truth, and also the Balance”. Despite its clear lexical meaning as an instrument of measurement, this term possesses considerable conceptual depth and breadth within the Qur'anic context, giving rise to a variety of interpretations. The research methodology employed in this study is analytical-comparative, drawing upon authoritative exegetical sources with a focus on verse 17 of al-Shūrā Surah. The findings indicate that Balance can be analyzed within five primary interpretative frameworks: 1. A material scale as a physical instrument of measurement; 2. A symbol of divine justice in human and social relations; 3. The divine law as the body of rules governing actions and conduct; 4.The Prophet Muhammad (S.A.W.) and the Infallible Imams (A.S.) as concrete embodiments of justice; and 5. The Holy Qur'an itself as the criterion for distinguishing truth from falsehood. Among these perspectives, the Shi’ite interpretation emphasizes the manifestation of Balance in the person of the Infallibles (A.S.), whereas Sunni interpretations have focused more on the general aspects of law and social justice. By providing a comprehensive analysis of the concept of balance, this study demonstrates that the term not only denotes individual and social justice but also functions as a pivotal axis for guidance and the evaluation of deeds within the Qur'anic intellectual system. The final analysis of the research reveals that the various exegetical approaches can be understood within the framework of the relationship between a general concept and its concrete instantiation, such that the interpretation of balance as the most perfect instantiation (the Infallibles) completes and concretizes the concept of justice and law emphasized in other interpretations. The results of this research may contribute to a deeper understanding of Qur'anic concepts and to the rapprochement of perspectives among Islamic schools of thought. واژة «میزان» و مشتقات آن یکی از مفاهیم خاص قرآن کریم است که در آیه ۱۷ سوره شوری نیز با عبارت «اللَّهُ الَّذِی أَنزَلَ الْکِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِیزَانَ» به کار رفته است. این واژه با وجود معنای لغوی روشن به عنوان ابزار سنجش، در بافت قرآنی از عمق و گستردگی مفهومی برخوردار است و تفاسیر متنوعی را به خود اختصاص داده است. روش تحقیق این مطالعه، تحلیلی ـ تطبیقی است که با استناد به منابع تفسیری معتبر و با تمرکز بر آیه ۱۷ سوره شوری انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که «میزان» در پنج چهارچوب تفسیری اصلی قابل تحلیل است: ۱) ترازوی مادی به عنوان ابزار سنجش فیزیکی؛ ۲) نماد عدالت الهی در روابط انسانی و اجتماعی؛ ۳) شریعت الهی به عنوان مجموعه قوانین حاکم بر اعمال و رفتار؛ ۴) پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (علیهم السلام) به عنوان مصادیق عینی عدالت؛ و ۵) قرآن کریم به عنوان معیار سنجش حق و باطل. در میان این دیدگاه‌ها، تفسیر شیعی بر تجلی میزان در شخصیت معصومین (علیهم السلام) تأکید دارد، در حالی که تفاسیر اهل سنت بیشتر بر جنبه‌های عمومی شریعت و عدالت اجتماعی تمرکز کرده‌اند. این پژوهش با ارائه تحلیلی جامع از مفهوم «میزان»، نشان می‌دهد که این واژه نه تنها به عدالت فردی و اجتماعی اشاره دارد، بلکه به عنوان محوری برای هدایت و سنجش اعمال در نظام فکری قرآن عمل می‌کند. تحلیل نهایی پژوهش نشان می‌دهد که رویکردهای تفسیری مختلف را می‌توان در چهارچوب رابطه «مفهوم کلی» و «مصداق عینی» تحلیل کرد، به گونه‌ای که تفسیر «میزان» به عنوان مصداق اتم (معصومین)، تکمیل‌کننده و عینیت‌بخش مفهوم «عدالت» و «شریعت» به عنوان مفهوم مورد تأکید در تفاسیر دیگر است. نتایج این تحقیق می‌تواند به درک عمیق‌تر مفاهیم قرآنی و تقریب دیدگاه‌های مذاهب اسلامی کمک کند.

https://mishkat.islamic-rf.ir/article_238993_ca68d33154857d47f23052c980addb3d.pdf