MISHKAT

MISHKAT

Reassessing Qur’anic Lexical Understanding in Its Cultural Context of Revelation: A Component-Based Approach

Document Type : Original Article

Authors
Marzieh Mohasses 1
Reyhaneh Khodamardi 2
1 Associate Professor, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 Ph.D. student of Qur’an and Tradition Sciences, Allameh Askari International University, Qom, Iran(Corresponding author)
10.22034/mishkat.2026.560404.2726
Abstract
The role of the language and culture of the Prophet’s era in understanding the vocabulary of the Qur’an has given rise to diverse exegetical approaches. Some of these approaches emphasize the sufficiency of linguistic and literary competence in explaining Qur’anic lexemes, whereas others highlight the necessity of attending to the cultural context and social milieu of the words. Employing a descriptive-analytical method, this study examines these two trends and proposes a model for understanding culturally embedded vocabulary in the Qur’an, designed on the basis of five components: the cultural character of the word, the sufficiency of internal Qur’anic indicants, the extent to which the word requires linguistic studies, the role of the word in conveying the message, and the Qur’anic factuality of the term. The relations among these components are articulated in the form of a decision tree and five interpretive rules, yielding a classification of interpretive approaches to Qur’anic vocabulary at three main levels: a) dependent understanding, in which the meaning and function of the word are strongly contingent upon the culture and context of the Prophet’s era; b) semi-dependent understanding, in which part of the meaning can be clarified by internal Qur’anic evidence, but deeper layers of understanding require recourse to cultural contexts; and c) independent understanding, in which competence in Arabic language and literature is sufficient for grasping the word, with little need to refer to the culture of the time. The model is tested through the analysis of selected lexemes with a cultural provenance and demonstrates that classifying modes of understanding into these levels, dependent, semi-dependent, and independent, can provide a systematic pathway toward a more precise comprehension of the Qur’anic language and its relationship to the culture of the revelation era.
Keywords
understanding, Qur&‌‌rsquo
anic vocabulary, culture of the era of revelation, approach
Subjects
1.     قرآن کریم.
2.     ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1414ق.
3.     ابوزید، نصر حامد، مفهوم النص، ترجمۀ مرتضی کریمی‌نیا، طرح نو، تهران، 1380ش.
4.     ابوزید، نصر حامد، نقد گفتمان دینی، ترجمۀ حسن یوسفی اشکوری و محمد جواهرکلام، یادآوران، تهران، 1383ش.
5.     اشرفی، امیررضا، «نگاهی به مبانی فهم قرآن و نقش آن در تفسیر از دیدگاه علامه طباطبایی»، قرآن‌شناخت، سال دوم، شمارۀ 10، 1388ش، ص 65-90.
6.     ایازی، محمدعلی، قرآن‌کریم و فرهنگ زمانه، کتاب مبین، تهران، 1380ش.
7.     ایزوتسو، توشیهیکو، خدا و انسان در قرآن، به کوشش احمد آرام، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1361ش.
8.     بابایی، علی‌اکبر، مکاتب تفسیری، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) و مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی، تهران، 1381ش.
9.     بوعذار، کامله، «پیش‌زمینه‌های فرهنگی فهم آیات قرآن (آداب و رسوم و دانش زمانه)»، به راهنمایی قاسم بستانی و مشاورۀ علی مطوری، پایان‌نامۀ ارشد دانشگاه شهید چمران، اهواز، 1390ش.
10. بیضاوی، عبدالله بن عمر، التفسیر، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1418ق.
11. جوادی‌آملی، عبدالله، تسنیم؛ تفسیر قرآن کریم، اِسراء، قم، 1378ش.
12. حسینی‌همدانی، محمد، انوار درخشان در تفسیر قرآن، کتاب‌فروشی لطفی، تهران، 1404ق.
13. خدامردی، ریحانه، «مدل ارزیابی وابستگی فهم قرآن کریم به مطالعۀ فرهنگی»، به راهنمایی فرزانه روحانی مشهدی و مشاوره علیرضا طالب پور،  پایان‌نامۀ ارشد دانشگاه شهید بهشتی، تهران، 1400ش.
14. خرّمشاهی، بهاءالدین، «بازتاب فرهنگ زمانه در قرآن کریم»، بیّنات (مؤسسۀ معارف اسلامی امام رضا؟ع؟)، شمارۀ 5، 1374ش، ص90-97.
15. ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، «زبان قرآن»، بیّنات، شمارۀ 5، 1374ش، ص74-79.
16. رضایی اصفهانی، محمدعلی، قرآن‌کریم و علم، انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن‌کریم، قم، 1386ش.
17. رضایی اصفهانی، محمدعلی، منطق تفسیر قرآن (1)، جامعة المصطفی العالمیه، قم، 1387ش.
18. رضایی اصفهانی، محمدعلی، منطق تفسیر قرآن (5)، جامعة المصطفی العالمیه، قم، 1392ش.
19. سروش، عبدالکریم، بسط تجربۀ نبوی، مؤسسۀ فرهنگی صراط، تهران، 1385ش.
20. طباطبایی، محمدحسین، المیزان، جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیۀ قم، 1378ش.
21. طباطبایی، محمدحسین، قرآن در اسلام، به کوشش رضا ستوده، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1353ش.
22. طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، اسلام، تهران، 1369ش.
23. علی، جواد، المفصّل فی تاریخ العرب، دار الساقی، بیروت، 1422ق.
24. عیوضی، حیدر، «مفردات قرآن و ریشه‌شناسی تاریخی؛ بایسته‌ها و آسیب‌های موجود»، مطالعات قرآن و حدیث، سال دهم، شمارۀ 1، پاییز و زمستان 1395ش، ص 205-228.
25. فضل‌الله، محمدحسین، من وحی القرآن، دار الملاک، بیروت، 1419ق.
26. قرضاوی، یوسف، قرآن‌کریم منشور زندگی، ترجمۀ عبدالعزیز سلیمی، کتاب احسان، تهران، 1382ش.
27.        قطب، سید، فی ظلال القرآن، دار احیاء الکتب العربیه، قاهره، بی‌تا.
28.        مکارم‌شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1371ش.