MISHKAT

MISHKAT

A Comparative Reading of "We Make No Division between Any One of His Messengers"; the Transition from Theological Exclusivism to Social Pluralism

Document Type : Original Article

Author
Postdoctoral Researcher, Qur'an and Tradition Sciences, Ferdowsi University, Mashhad
Abstract
The Qur’anic principle “We Make No Division between Any One of His Messengers” (2: 285) is at the center of hermeneutic tension between classical readings and contemporary interpretations. With the aim of comparative analysis of this tension, the present study addresses the main question: Is the transition from a theological exclusivist interpretation to a social pluralist approach in understanding this verse a documented inference from the interpretive tradition or a semantic break? By applying qualitative and comparative-critical content analysis methods to a comprehensive corpus of early and later interpretations, the research formulates two distinct interpretive paradigms. The research findings show that the classical interpretive tradition has firmly understood non-distinction as a theological principle for establishing correct belief and demarcating identity with the People of the Book. In contrast, a contemporary reading, with its semantic expansion, transforms this principle into a basis for legal and moral equality of different religions’ followers. According to the key result of the research, this transition, due to incompatibility with the methodological foundations and theological framework governing the classical tradition (which is based on a longitudinal approach to revelation, the hegemony of the Qur'an, and the principle of seal of Apostles), is a functionalist semantic reconstruction in response to the challenges of the modern world, rather than an inference drawn from the capacities of the text. The innovation of the research also lies in the comparative genealogy of these two readings and the explanation of the methodological gap between the interpretation that focuses on belief and the interpretation that focuses on social action.
Keywords
Subjects

1. قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران، تهران، چاپ سوم،1393ش.
2. آلوسی، محمود بن عبد اللّه، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السّبع المثانی، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۱۵ق.
3. ابن عاشور، محمّد الطاهر، التحریر و التنویر، مؤسّسة التاریخ العربی، بیروت، 1420ق.
4. ابن ‌عبّاس، عبد اللّه، تنویر المقباس من تفسیر ابن عبّاس، گردآوری مجد الدین ابو طاهر محمّد بن یعقوب فیروزآبادی، دار الکتب العلمیة، بیروت، بی­تا.
5. ابن ‌عربی، محمّد بن علی، تفسیر ابن عربى، دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
6. ابن عرفة، محمّد بن محمّد، تفسیر ابن عرفة، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۲۰۰۸م.
7. ابن عطیة، عبد الحقّ بن غالب، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۲۲ق.
8. ابو السعود، محمّد بن محمّد، إرشاد العقل السلیم إلی مزایا القرآن الکریم، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ۱۹۸۳م.
9. استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، مؤسسة النشر الإسلامی، قم، 1409ق.
10. بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، مؤسسة البعثة، قم، 1415ق.
11. بقاعی، ابراهیم بن عمر، نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۲۷ق.
12. بلاغی، محمّد جواد، آلاء الرّحمن فی تفسیر القرآن، مکتبة الوجدانی، قم، بی‌تا.
13. بیضاوی، عبد اللّه بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۱۸ق.
14. حقّی برسوی، اسماعیل بن مصطفی، تفسیر روح البیان، دار الفکر، بیروت، بی‌تا.
15. حوّیٰ، سعید، الأساس فی التفسیر، دار السلام، قاهره، ۱۴۲۴ق.
16. حویزی، عبدعلی بن جمعة، تفسیر نور الثقلین، اسماعیلیان، قم، 1415ق.
17. خطیب، عبد الکریم، التفسیر القرآنى للقرآن، دار الفکر العربی، بیروت، 1424ق.
18. رضا، محمّد رشید، تفسیر القرآن الحکیم الشّهیر بتفسیر المنار، دار المعرفة، بیروت، ۱۴۱۴ق.
19. زحیلی، وهبة،  التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، دار الفکر، دمشق، 1411ق.
20. زمخشری، محمود بن عمر، الکشّاف عن حقائق غوامض التنزیل، دار الکتاب العربی، بیروت، ۱۴۰۷ق.
21. سبزواری نجفی، محمّد، الجدید فی تفسیر القرآن المجید، دار التعارف للمطبوعات، بیروت، ۱۴۰۶ق.
22. سروش، عبدالکریم، صراط‌های مستقیم، مؤسسۀ فرهنگی صراط، تهران، 1378ش.
23. سلمی، محمّد بن حسین، حقائق التفسیر، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، 1369ش.
24. سمرقندی، نصر بن محمّد، بحر العلوم، دار الفکر، بیروت، ۱۴۱۶ق.
25. شعراوی، محمّد متولی، تفسیر الشّعراوی، أخبار الیوم، بیروت، ۱۹۹۱م.
26. صادقی تهرانی، محمّد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السّنّة، فرهنگ اسلامی، قم، ۱۴۰۶ق.
27. طباطبایی، محمّد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۳۹۰ق.
28. طبرانی، سلیمان بن احمد، التّفسیر الکبیر، دار الکتاب الثقافی، إربد، ۲۰۰۸م.
29. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ناصر خسرو، تهران، ۱۳۷۲ش.
30. طبری، محمّد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، دار المعرفة، بیروت، ۱۴۱۲ق.
31. طوسی، محمّد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، بی‌تا.
32. عیاشی، محمّد بن مسعود، التفسیر، مکتبة العلمیة الإسلامیة، تهران، 1380ق.
33. فخر رازی، محمّد بن عمر، التفسیر الکبیر، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۰ق.
34. فرات کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات الکوفی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1410ق.
35. فضل اللّه، محمّد حسین، من وحی القرآن، دار الملاک، بیروت، ۱۴۱۹ق.
36. قاسمی، جمال ‌الدین، محاسن التأویل، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۱۸ق.
37. قرطبی، محمّد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ناصر خسرو، تهران، ۱۳۶۴ش.
38. قشیری، عبد الکریم بن هوازن، لطائف الإشارات، الهیئة المصریة العامة للکتاب، قاهره، ۲۰۰۰م.
39. قطب، سیّد، فی ظلال القرآن، دار الشروق، بیروت، ۱۴۲۵ق.
40. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، دار الکتاب، قم، 1363ش.
41. ماتریدی، محمّد بن محمّد، تأویلات أهل السنة، دار الکتب العلمیة، بیروت، ۱۴۲۶ق.
42. ماوردی، علی بن محمّد، النکت و العیون، دار الکتب العلمیة، بیروت، بی‌تا.
43. مجتهد شبستری، محمّد، هرمنوتیک، کتاب و سنّت، طرح نو، تهران، 1375ش.
44. مدرّسی، محمّد تقی، من هدیٰ  القرآن، دار محبی الحسین، تهران، ۱۴۱۹ق.
45. مراغی، احمد مصطفی، تفسیر المراغی، دار الفکر، بیروت، بی‌تا.
46. مغنیة، محمّد جواد، التفسیر الکاشف، دار الکتاب الإسلامی، قم، ۱۴۲۴ق.
47. مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۳ق.
48. مکارم شیرازی، ناصر، الأمثل فی تفسیر کتاب اللّه المنزل، مدرسة الإمام علی بن أبی طالب؟ع؟، قم، ۱۴۲۱ق.
49. ملکی میانجی، محمّد باقر، مناهج البیان فى تفسیر القرآن، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1414ق.
50. موسوی سبزواری، عبد الأعلی، مواهب الرّحمن فی تفسیر القرآن، مکتب سماحة آیة اللّه العظمی السبزواری، بی­جا، ۱۴۰۹ق.
51. میبدی، احمد بن محمّد، کشف الاسرار و عدة الابرار، امیرکبیر، تهران، 1371ش.