MISHKAT

MISHKAT

Analysis of the Conceptual and Structural Relationship of Friendship, Purity, and Submission in the Narration of Abū Khālid al-Kābulī

Document Type : Original Article

Authors
1 Assistant Professor, Department of Theology, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran (Corresponding Author)
2 Associate Professor, Department of Qur’an and Tradition Sciences, Hazrat-e Masoumeh University, Qom, Iran
3 PhD Student in Qur’an and Tradition Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran
Abstract
The narration of Abū Khālid al-Kābulī from Imam Muḥammad al-Bāqir (A.S.), regarded as one of the strategic texts elucidating the Divine Light, contains epistemic components concerning the triadic relationship among friendship, purity, and submission. Adopting a descriptive-analytical approach based on library sources, this study focuses on the structural and semantic analysis of the final phrase of this narration, seeking to uncover the causal and conceptual relationship among these three fundamental elements within the Shi’ite system of faith. The main question of the article is: What is the logical connection and existential order among purity of the heart, friendship with the Household of the Prophet of God, and submission to them? The findings indicate that, based on contextual clues and tradition and Qur'an evidences, among the multiple meanings of the word ḥattā in this narration, the sense of ultimate goal is the most plausible. Accordingly, love and friendship toward the Household of the Prophet of God are regarded as a condition for attaining purity of the heart, and purity of the heart is itself a prerequisite for realizing the station of submission and surrender before the Imams. Based on relevant verses and traditions, love for the Household of the Prophet of God is considered a condition for proximity to God and the source of the purification of the believer's soul, such that the purity arising from it provides the groundwork for the genuine acceptance of guardianship and complete submission to the Divine authorities. Drawing upon tradition and exegetical sources, this study endeavors to analyze and reinterpret the relationship among the aforementioned concepts within the Shi’ite doctrinal system.
Keywords
Subjects

1.  قرآن کریم.
2. آجرلو، حسین، «بررسی اعتبار تفسیر علی بن ابراهیم قمی از دیدگاه حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای»، پژوه‌نامۀ فقه و علوم اسلامی، شمارۀ 1، 1401ش، ص109-122.
3.  ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا، تحقیق مهدی لاجوردی، نشر جهان، تهران، 1378ق.
4.  ابن حنبل، احمد، المسند، بی‌نا، قاهره، 1313ق.
5.  ابن داود، حسن بن علی، رجال ابن داود، دانشگاه تهران، 1342ش.
6.  ابن شهرآشوب مازندرانی، محمدبن علی، مناقب آل أبی‌طالب، نشر علامه، قم، 1382ق.
7.  ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، 1404ق.
8.  ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع _ دار صادر، بیروت، 1414ق.
9.  ابن هشام، أبى محمد عبد الله جمال الدین بن یوسف، مغنی اللبیب، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، قم، 1404ق.
10.       اجلی، سمیه و سحر کاوندی، «تأثیر قلب بر معرفت از منظر صدرا»، مجلۀ علمی عرفان، شمارۀ 49، 1395ش، ص183-195.
11.       استرآبادی، علی، تأویل الآیات الظاهره فی فضائل العترة الطاهرة، تحقیق حسین استادولی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیه، قم، 1409ق.
12.       امینی، عبدالحسین، الغدیر، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1366ش.
13.       بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، واحد تحقیقات اسلامی بنیاد بعثت، قم، 1374ش.
14.       بحرانی، هاشم بن سلیمان، غایة المرام‌ و حجة الخصام‌ فی‌ تعیین‌ الامام‌ من‌ طریق‌ الخاص‌ و العام‌، تحقیق علی عاشور، مؤسسۀ التاریخ العربی، بیروت، 1422ق.
15.       بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیه، قم، 1405ق.
16.       برقی، احمد بن محمد بن خالد، رجال البرقی، انتشارات دانشگاه تهران، 1342ش.
17.       برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، دار الکتب الاسلامیه، قم، 1371ق.
18.       بهبهانی، علی، مصباح‌الهدایة‌ فی‌ إثبات‌ الولایة، دار العلم، اهواز، 1418ق.
19.       بیهقی، احمد بن علی، تاج المصادر، تحقیق هادی عالم زاده، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، 1375-1366ش.
20.       جوادی‌فر، زهرا سادات، شاخصه‌ها و آثار تسلیم در برابر خدا از منظر قرآن و روایات، دانشکدۀ علوم حدیث، 1391ش.
21.       حرّ عاملی، محمد بن حسن،  اثبات الهداة بالنصوص و المعجزات، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1425ق.
22.       حسن زاده آملی، حسن، نورٌ علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور، انتشارات تشیع، بی‌جا، 1371ش.
23.       حسینی سیاهکلرودی، سید قوام الدین، «ولایت باطنی امامان معصوم»، مربیان، شمارۀ 33، 1388ش، ص15-32.
24.       حسینی جلالی، سیدمحمدحسین، درایة الحدیث، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1425ق.
25.       حلّی، حسن، ترتیب خلاصة الأقوال فی معرفة الرجال، گروه حدیث، بنیاد پژوهش­های اسلامی، مشهد، 1381ش.
26.       حیدر زیدی، وصی، تفسیر تطبیقی تولّی و تبرّی و آثار آن از قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات جامعة المصطفی، 1386ش.
27.       خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بی­نا، بی‌جا، 1413ق.
28.       راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، دار القلم _ الدار الشامیه، بیروت _ دمشق، 1412ق.
29.       زبیدی، محمدمرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، تصحیح علی شیری، دار الفکر، بیروت، 1414ق.
30.       زمخشری، محمد بن عمر، الکشّاف، تصحیح مصطفی حسین احمد، دار الکتاب العربی، بیروت، 1407ق.
31.       زوزنی، حسین بن احمد، المصادر، بی‌نا، تهران، 1374ش.
32.       سیدعربی، سید عبدالله، مبانی کلامی و عقلی حبّ و بغض یا تولّی و تبرّی، نشر قائم آل علی؟ع؟، 1403ش.
33.       شبیرى زنجانی، سید محمدجواد، «در حاشیۀ دو مقاله»، مجلۀ آینۀ پژوهش، شمارۀ 48، 1376ش، ص48-52.
34.       شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، مطبعة حیدریه، نجف اشرف، بی‌تا.
35.       شهیدثانی، زین‌الدین، مسکّن الفؤاد عند فقد الأحبّة والأولاد، تحقیق سیدعلی جمال اشرف، آل‌البیت، 1407ق.
36.       شهیدثانی، زین الدین، المصنفات‌ الاربعة‌، رسالة‌ 4: حقیقة‌ الایمان، بی‌نا، قم، 1380ش.
37.       صابری‌یزدی، علیرضا، الحکم الزاهرة، ترجمۀ محمدرضا انصاری محلاتی، مرکز نشر سازمان تبلیغات اسلامی، قم، 1375ش.
38.       صدر، سیدحسن، نهایة الدرایة فی شرح الرسالة الموسومة بالوجیزة للبهائی، تحقیق ماجد الغرباوی، انتشارات مشعر، قم، بی‌تا.
39.       صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، تصحیح محسن کوچه‌باغی، کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی، قم، 1404ق.
40.       صفایی، غلامعلی، ترجمه و شرح مغنی الادیب، انتشارات قدس، قم، 1387ش.
41.       صیادانی، علی، مهدی شفائی و محمدصالح شریف عسکری، «بررسی تحوّل معناشناختی واژه حُبّ در قرآن کریم نسبت به ادبیّات عصر جاهلی»، فصلنامۀ ذهن، شمارۀ 66، 1395ش، ص119-143.
42.       طاهرزاده، اصغر، مبانی نظری و عملی حبّ اهل‌بیت؟عهم؟، نشر لبّ المیزان، اصفهان، 1388ش.
43.       طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1390ق.
44.       طباطبایی، فاطمه و مهدی مؤمنی، «طهارت از منظر عارفان مسلمان»، اندیشۀ دینی، شمارۀ 51، 1393ش، ص33-54.
45.       طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الانوار، مکتبة الحیدریه، نجف اشرف، 1385ق.
46.       طبری آملی، عمادالدین محمدبن ابی­القاسم، بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، مکتبة الحیدریه، نجف اشرف، 1383ق.
47.       طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، تحقیق احمد حسینی‌اشکوری، انتشارات مرتضوی، تهران، 1375ش.
48.       طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، تصحیح حسن الموسوی خرسان، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1407ق.
49.       طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، تحقیق جواد قیومی‌اصفهانی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیه، قم، 1373ش.
50.       طوسی، محمد بن حسن، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنّفین و أصحاب الأصول، تحقیق عبدالعزیز طباطبایی، مکتبة المحقق الطباطبایی، قم، 1420ق.
51.       طوسى، محمد بن حسن‏، الأمالی، دار الثقافه، قم، 1414ق.
52.       غزالی، ابوحامد محمد، إحیاء علوم الدین، تحقیق عبدالرحیم حافظ عراقی، دار الکتب العربی، بیروت، بی­تا.
53.       فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، نشر هجرت، قم، 1409ق.
54.       فیض کاشانی، ملا محمدمحسن، الوافی، کتابخانۀ امام امیر المؤمنین علی؟ع؟، اصفهان، 1406ق.
55.       قرشی بنابی، علی‌اکبر، قاموس قرآن، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1412ق.
56.       قمی، عباس، سفینة البحار، انتشارات اسوه، قم، 1414ق.
57.       قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تحقیق طیب موسوی جزایری، دار الکتاب، قم، 1404ق.
58.       قمی­مشهدی، محمدبن محمدرضا، کنز الدقائق و بحر الغرائب، تصحیح حسین درگاهی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، تهران، 1368ش.
59.       قندوزی، سلیمان بن ابراهیم، ینابیع المودّة لذوی القربی، بی‌نا، قم، 1302ق.
60.       کاشف الغطاء، جعفر، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغرّاء، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه، قم، 1422ق.
61.       کشّی، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال، تحقیق مهدی رجایی، مؤسسۀ آل­البیت؟عهم؟، قم، 1363ش.
62.       کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، دار الکتب الإسلامیه، تهران، 1407ق.
63.       متقی‌هندی، علاءالدین علی بن حسام، کنز العمّال، تصحیح بکری حیانی و صفوة السقا، مؤسسة الرساله، بی‌جا، 1401ق.
64.       مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمّة الأطهار، جمعی از محققان، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق.
65.       مجلسی، محمدباقر، مرآة العقول، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، دار الکتب الإسلامیه، تهران، 1404ق.
66.       مرتضی، بسام، زبدة المقال من معجم الرجال، دار المحجة البیضاء، بیروت، 1426ق.
67.       مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1368ش.
68.       مظفر، محمدرضا، عقائد الإمامیة، انتشارات انصاریان، قم، 1387ش.
69.       مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتاب الاسلامیه، تهران، 1371ش.
70.       موحد، مژگان، بررسی موضوعیت و طریقیت ولایت ائمه معصومین ؟عهم؟، دانشگاه سیستان و بلوچستان، 1396ش.
71.       موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنّات فی أحوال العلماء و السادات، انتشارات اسماعیلیان، قم، 1390ش.
72.       موسوی، سید احمد، «پژوهشى پیرامون تفسیر قمى»، کیهان اندیشه، شمارۀ 32، 1369ش، ص 84-90.
73.       میرباقری، سیدمحمدمهدی، ولایت الهیه، تمدن نوین اسلامی، قم، 1397ش.
74.       نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیه، قم، 1365ش.
75.       نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، أوصاف الأشراف، تحقیق نجیب مایل هروی، بی‌نا، مشهد، 1357ش.
76.       نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، اخلاق محتشمی، دانشگاه تهران، 1377ش.
77.       نیکویی، علی، تأثیر ولایت بر زندگی انسان‌ها: آثار اجتماعی، تربیتی و سیاسی تولّی و تبرّی، انتشارات ارسطو، 1394ش.
78.       هاشمی­خوئی، میرزا حبیب‌الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، تصحیح ابراهیم میانجی، مکتبة الاسلامیه، تهران، 1400ق.