MISHKAT

MISHKAT

An Analysis of the Role of Textual and Contextual Preference Criteria in Determining Grammatical Inflexion of Qur’anic Verses: A Case Study of al-Baqarah Surah

Document Type : Original Article

Authors
Mohammad Moradi Raja 1
Kobra Khosravi 2
Ali Akbar Moradian Ghobadi 3
1 M.A., Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran (Corresponding Author)
3 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
10.22034/mishkat.2026.531545.2576
Abstract
Grammatical Inflexion of Qur’anic verses is a fundamental aspect of Qur’anic studies and Arabic syntax, which has consistently drawn the attention of both exegetes and grammarians, resulting in a vast body of literature. The existence of multiple valid syntactic readings for Qur’anic terms and phrases - stemming from divergent grammatical, exegetical, and linguistic perspectives - necessitates a process of preference based on preferential factors. Despite the significance of these preferential factors, their specific roles and functions in the selection process have rarely been studied systematically and independently. This research, employing a descriptive-analytical method with a focus on verses from Surah al-Baqarah, extracts various preferential factors and the corresponding preferences provided in authoritative grammatical and exegetical sources. It then classifies and analyzes the cited criteria into two categories: textual (e.g., context, syntactic structure, and lexical and rhetorical evidence) and extra-textual (e.g., exegetical narrations, poetic evidence, scholarly consensus and opinions, and religious background). The findings demonstrate that among the preferences reported in these sources, textual criteria, particularly context, are cited most frequently, followed by syntactic and narrative evidence. By elucidating the dominant pattern of preferential factors in determining syntactic readings, the results of this study contribute to a more precise understanding of the methodology of preference in both grammatical and exegetical studies of the Holy Qur’an.

This current research employs a descriptive-analytical methodology, focusing on the verses of Surah Al-Baqarah. It extracts the i'rāb interpretations and preference selections reported in authoritative grammatical and exegetical sources. The preponderant factors cited for these selections are subsequently categorized and analyzed into two groups: Textual Factors(such as the context and setting of the verses, grammatical structure, and linguistic and rhetorical evidence) and Non-Textual Factors (such as interpretive narrations, poetic evidence, opinions of grammarians and exegetes, and religious contexts).
The research findings indicate that among the preference selections documented in these sources, Textual Factors, particularly the context and setting of the verses, exhibit the highest frequency of citation. Grammatical and narrative factors play the next most prominent roles, respectively. The results of this study illuminate the dominant pattern of factors used in selecting i'rāb interpretations and can assist in a more precise elucidation of the methodology for preference selection in the grammatical and exegetical studies of the Holy Qur'an.
Keywords
Holy Qur&‌rsquo
an, al-Baqarah Surah, syntactic analysis, grammatical Inflexion, Textual preferential factors, contextual preferential factors
Subjects
1.             قرآن کریم
2.             نهج البلاغه، تصحیح صبحی صالح، دار الهجره، قم.
3.             امام حسن عسکری؟ع؟، تفسیر العسکری، تحقیق محمد صالحی، ذوی القربی، قم، 1428ق.
4.             آخوند خراسانی، ملا محمدکاظم، کفایة الأصول، مؤسسۀ انصاریان، قم، 1412ق.
5.             ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن ­علی­، علل الشرائع، منشورات المکتبة الحیدریه، نجف اشرف، بی­تا.
6.             ابن دمامینى، محمد بن ابى بکر، شرح الدمامینی على مغنی اللبیب‏، تصحیح احمد عزو عنایة، مؤسسۀ التاریخ العربی، بیروت، 1428ق.‏
7.             ابن مَضّاء، احمد بن عبد الرحمن بن محمد، الردّ على النحاة، تحقیق محمد ابراهیم البنا، دار الاعتصام، 1979 م.
8.             ابن ناظم، محمد بن ­محمد بن ­مالک، شرح الفیّة ابن­مالک، ناصر خسرو، تهران، چاپ دوم، 1362 ش
9.             ابن انبارى، عبدالرحمن بن محمد، البیان فى غریب إعراب القرآن، موسسۀ دار الهجره، قم، 1362ش.
10.         ابن عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، مؤسسۀ التاریخ العربی،‏ بیروت، 1420 ق.‏
11.         ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان­ العرب، دار صادر، بیروت، چاپ سوم، 1414ق.
12.         ابن نجّار، ابو­الحسن محمد بن­ جعفر، المختصر فی النحو، تحقیق علی داوود موصلی، دار صیدا، بیروت، 1428ق.
13.         افضل تهرانی، شیخ محمدرضا بن حاج صفر، عامّ الکفایة و تامّ الهدایة فی شرح ألفیّة ابن مالک، منشورات آل البیت؟عهم؟، قم، چاپ دوم، 1411ق.
14.         اقشهری، علی بن عثمان، مختصر الدُّسوقی علی مختصر المعانی، منشورات شکوری، قم، 1428ق.
15.         بارتجی، محمد نوری ­بن ­محمد، الیاقوت و المرجان فی إعراب القرآن، تحقیق صالح علی، دار صیدا، بیروت، چاپ سوم، 1425ق.
16.         بهمنیار، ابن­مرزبان، التحصیل، تحقیق مرتضی مطهری، نشر دانشگاه تهران، 1388ش.
17.         تنکابنی، محمد بن ­سلیمان، کتاب تأسیسات، تحقیق محمدرضا حاج­شریفی­خوانساری، نشر بنی­الزهراء، قم، چاپ سوم، 1392ش.
18.         جلیس دینوری، حسین بن موسی، ثمار الصناعة فی علوم العربیة، تحقیق محمد بن خالد الفاضل، مطابع جامعة الإمام محمدبن سعود الإسلامیه، عربستان، 1411ق.
19.         دانی، ابو­عمرو عثمان بن سعید، التیسیر فی القراءات السبع، تحقیق اوتو پرتزل، مؤسسۀ ریّان، بیروت، 1430ق.
20.         دعاس، احمد عبید، احمد محمد حمیدان و اسماعیل محمود القاسم، إعراب القرآن الکریم، دار الفارابی للمعارف، دمشق، 1425ق.‏
21.         زجاج، ابراهیم بن سرى، إعراب القرآن، تحقیق ابراهیم ابیاری، دار التفسیر، قم، 1416ق.
22.         سلمانی، محمد جواد، حسن عبداللهی و حسین ناظری، «بررسی اعتبار شعر جاهلی به عنوان مصدر استشهاد در نحو عربی»، مجلۀ زبان و ادبیات عربی، شمارۀ 17، پاییز و زمستان 1396ش، ص103-129.
23.         سمین ­حلبی، احمد بن­ یوسف، الدُّرُّ المصون فی علوم الکتاب المکنون، تحقیق احمد محمد خراط، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1414ق.
24.         سیوطى، عبد الرحمن بن ابى بکر، الاقتراح فی علم أصول النحو، ادب الحوزه، قم، بی­تا‏.
25.         شاشی، نظام الدین ابوعلی احمد بن محمد، أصول الشاشی، دار الکتاب العربی، بیروت، بی­تا.
26.         شکرانی، محمدرضا،  گفتمان‌کاوی و کاربست آن در متون روایی، نشر هرمس، تهران، 1389ش.
27.         شیبانی، محمد بن ­حسن، نهج البیان عن کشف معانی القرآن، تحقیق حسین درگاهی، نشر شمس ضحی، تهران، 1393ش.
28.         صالح مازندرانی، محمدهادی بن محمدصالح، أنوار البلاغة، نشر میراث مکتوب، تهران، 1434ق.
29.         طباطبایی­ یزدی، سیّد محمدکاظم، کتاب التعارض، تحقیق حلمی عبد­الرؤوف سنان، مؤسسۀ انتشارات مدین، قم، چاپ دوم، 1433ق.
30.         طبری، ابو­جعفر محمد بن ­جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، دار المعرفه، بیروت، 1412ق.
31.         طوسى، محمد بن حسن‏، التبیان فی تفسیر القرآن‏، تحقیق احمد حبیب عاملى، ‏ دار احیاء التراث العربی‏، بیروت، بی­تا.
32.         ‏عکبرى، عبدالله بن حسین،‏ التبیان فی إعراب القرآن، بیت الأفکار الدولیه، ریاض، 1419ق‏.
33.عکبرى، عبدالله بن حسین، ‏اللباب فی علل البناء و الإعراب‏، تحقیق محمد عثمان، مکتبة الثقافة الدینیه، قاهره، بی­تا
34.عمر، احمد مختار، علم الدلالة، عالم الکتب، قاهره، چاپ پنجم، 1998م.
35.عیّاشی، ابو­نصر ­محمد­ بن ­مسعود، تفسیر العیّاشی، مؤسسۀ اعلمی، بیروت، چاپ دوم، 1436ق.
36.غلایینى، مصطفى‏، جامع الدروس العربیة، تصحیح سالم‏ شمس‏الدین، دار الکوخ، بیروت، بی­تا.‏
37.فاضل­ جواد، جواد بن ­سعد­الله، غایة المأمول فی شرح زبدة الاُصول، منشورات سوق الحُوَیش، نجف اشرف، 1413ق.
38.فاضل ­هندی، محمد بن­ حسن، موضح أسرار النحو، تحقیق علی­موسی کعبی، عتبۀ حسینیّه، کربلا، 1436ق.
39.قمى، على بن ابراهیم‏، تفسیر القمی‏، تحقیق طیب ‏موسوى جزایرى، دار الکتاب، قم، چاپ سوم، ‏1363ش‏.
40.قیسی قیروانی، ابو محمد مکی بن ابی طالب، مشکل إعراب القرآن، تحقیق حاتم صالح الضامن، مؤسسة الرساله، بیروت، چاپ دوم، 1405ق.
41.کشّی، محمد بن ­عمر­، کتاب الرّجال، مؤسسۀ اعلمی، بیروت، چاپ دوم، 1438ق.
42.کلینی‌، محمد بن یعقوب، الکافی‌، به کوشش‌ علی‌اکبر غفاری، تهران‌، ۱۳۹۱ق‌.
43.مدنی، سیّد علی­خان بن احمد، الحدائق الندیّة فی شرح الفوائد الصمدیّة، تصحیح سید ابوالفضل سجادی، ذوی القربی، قم، بی­تا.
44.مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، تحقیق علیرضا رنجبر، دار النشر الإسلامی، قم، چاپ هفتم، 1429ق.
45.منتجب ­همذانی، حسین ­بن ­ابی­العزّ، إعراب القرآن، تحقیق علی احمد دیراوی، المکتبة العصریّه، بیروت، 1427ق.
46.نحاس، احمد بن محمد، إعراب القرآن، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1421ق‏.