مشکوة

مشکوة

پیرنگ موازی در سورۀ توبه (40) و دوم پادشاهان (6: 15ـ16)؛ رهیافتی به هویت تاریخی اَلیَسَع نبی

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث قم.
چکیده
در قرآن نام «الیَسَع» تنها دو مرتبه در سورۀ انعام، آیۀ 86 و سورۀ ص، آیۀ 48 در زمرۀ انبیاء آمده و هیچ اشاره‌ای به سوانح ایشان نشده است. در تفاسیر، اولین اختلاف در تبیین ساختمان این کلمه و معنای آن است. هرچند غیر عربی بودن اصل واژه برای بسیاری روشن بوده، تلاش‌هایی در تطبیق آن با قواعد زبان عربی نیز دیده می‌شود؛ اما اختلاف بزرگ‌تر، تطبیق وی با یکی از انبیاء عهد عتیق بوده و آراء مطرح شده افزون بر هفت نظریه است.
اوری روبین در ترجمۀ عبری قرآن، ذیل آیه‌ای دیگر (توبه/40)، به عناصر مشترک داستانی در این آیه و ماجرایی در کتاب دوم پادشاهان (6: 15-16)، در مورد اِلِیشَع نبیّ اشاره می‌کند. این مقاله، با بسط این موضوع از یک‌سو بر هویت تاریخی الیسع نبیّ پرتو می‌کند، و از سوی دیگر از میان آراء هفت‌گانۀ مفسران، دیدگاه هفتم؛ یعنی تطبیق اَلْیَسَع نبیّ با اِلِیشَع عهد عتیق را تقویت می‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Parallel Plot Structures in Qur’an 9:40 and 2 Kings 6:15–16: Toward Clarifying the Historical Identity of the Prophet Alyasa

نویسنده English

Heydar ʿEyvazi
Assistant Professor, Qom Qur’an and Tradition Research Institute
چکیده English

In the Qur’an, the name Alyasa appears only twice: in al-Anʿām (6:86) and Ṣād (38:48), he listed among the prophets, with no reference to episodes from his life. Qur’anic exegetes first differ over the very form and meaning of this word. Although the non-Arabic origin of the name has been evident to many, there have also been attempts to reconcile it with Arabic morphological rules. A more substantial disagreement, however, concerns identifying him with one of the prophets of the Old Testament; the views put forward in this regard amount to more than seven distinct theories. In his Hebrew translation of the Qur’an, Uri Rubin, in connection with another verse (Tawbah 9:40), points to shared narrative elements between this verse and an episode in the 2 Kings (6:15–16) concerning the prophet Elisha. This article expands Rubin’s observation and, on the one hand, sheds light on the historical identity of the prophet Alyasa, and on the other, strengthens the seventh exegetical view, namely the identification of the Qur’anic prophet Alyasa with the Elisha of the Old Testament.

کلیدواژه‌ها English

Prophet Alyasa, Elisha, Tawbah Surah, 2 Kings, Hebrew translations of the Qur&‌‌rsquo
an, Uri Rubin
1.  قرآن کریم، ترجمۀ علی موسوی گرمارودی، قدیانی، تهران، 1384ش.
2.  کتاب مقدس، ترجمۀ قدیم، انتشارات ایلام، لندن، چاپ سوم، 2002م.
3.  عهد عتیق، کتاب‌های تاریخ (جلد دوم)، ترجمۀ پیروز سیار، هرمس و نی، تهران، 1396ش.
4.  ابن عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر، مؤسسة التاریخ العربی، بیروت، 1420 ق.
5.  بقاعی، ابراهیم بن عمر، نظم الدرر فى تناسب الآیات و السور، تحقیق عبدالرزاق غالب‌ مهدى، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1427 ق.
6.  بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل‌، تصحیح محمد عبدالرحمن‌ مرعشلى، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1418 ق.
7.  تیمی، یحیى بن سلام‌، تفسیر یحیى بن سلام التیمى البصرى القیروانى‌، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1425 ق.
8.  سمرقندی، نصر بن محمد، بحر العلوم، دار الفکر، بیروت، 1416ق.
9.  سمین، احمد بن یوسف، الدرّ المصون فى علوم الکتاب المکنون‌، تحقیق احمد محمد صیره، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1414 ق.
10.   عیوضی، حیدر، «ترجمه‌های عبری قرآن به مثابۀ تفاسیر یهودی ناشناخته: نسخۀ بازنویسی اوری روبین»، آینۀ پژوهش، سال 32، دی 1400، شمارۀ 191، ص 153-162.
11.   فرّاء، یحیى بن زیاد، معانی القرآن، تحقیق محمدعلی نجار، الهیئة المصریة العامة للکتاب‏، قاهره، 1980م.
12.   فورستر، ادوارد مورگان، جنبه‌های رمان، ترجمۀ ابراهیم یونسی، نگاه، تهران، 1391ش.
13.   قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ناصر خسرو، تهران، 1363 ش. 
14.   قطب، سید، تصویرسازی هنری در قرآن، ترجمۀ زاهد ویسی، آراس، سنندج، 1388ش.
15.   طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، تصحیح هاشم رسولی و  فضل الله یزدی طباطبایی، ناصر خسرو، تهران، 1372ش.
16.   طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن‌، دار المعرفه، بیروت، 1412ق.
17.   مغنیه، محمد جواد، تفسیر کاشف‏، ترجمۀ موسی دانش، بوستان کتاب، قم، 1378ش.
18.   مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تصحیح عبدالله محمود شحاته، دار احیاء التراث العربی‌، بیروت، 1423ق. 
19.   مکی، ابومحمد مکى بن حموش‌، الهدایة إلى بلوغ النهایة، تحقیق شاهد بوشیخی، جامعة الشارقه‌، شارجه، 1429ق. 
20.   مهاجر، مهران و محمد نبوی، واژگان ادبیات و گفتمان ادبی، آگه، تهران، 1381 ش.
21.   میرصادقی، جمال؛ میرصادقی، میمنت (ذوالقدر)، واژه‎نامۀ هنر داستان‌نویسی، لوگوس، تهران، 1399.
22.   هزارخوانی، مریم و عباس اشرفی، «تحلیل عنصر پیرنگ در داستانک‌های تک‌آیه‌ای قرآن کریم»، نشریۀ مطالعات قرآن و حدیث، تابستان 1402ش، شمارۀ 32، ص 115-137.
23.   یونسی، ابراهیم ، هنر داستان‌نویسی، نگاه، تهران، 1369ش.