بررسی تطبیقی حدیث رفع در منابع فریقین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه شیراز

چکیده

حدیث رفع که در مباحث فراوان فقه و اصول، به آن استناد می‌شود، بر اساس نقل شیعه، از متنی روشن‌تر و سندی استوارتر برخوردار است، به ‌گونه‌ای که می‌توان به صدور آن از معصوم(ع) اطمینان یافت، و این امر، تأیید کننده دیدگاه آن دسته از عالمان سنّی است که این حدیث را معتبر دانسته و بدان استناد نموده‌اند.
هیچ یک از عالمان شیعه، در اعتبار این حدیث خدشه ننموده‌اند، ولی شماری از عالمان سنّی به مخالفت با آن برخاسته و حتّی گاه آن را جعلی دانسته‌اند.
متعلَّق این حدیث، بنابر نقل مشترک فریقین، خطا، نسیان و اکراه است و روایات اهل سنّت، از این سه مورد فراتر نرفته‌اند و حال آنکه متعلّق آن بر اساس نقل شیعه، نُه امر است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Comparative Study of Ḥadīth al-Raf‘ in the Sources of the Two Major Sects

نویسنده [English]

  • Ali Akbar Kalantari

چکیده [English]

Frequently referred to in discourses on Islamic jurisprudence and disciplines, ḥadīth al-raf‘(according to which the responsibility for nine things is lifted from humans due to error and the lack of knowledge), enjoys a clearer text and a stronger chain of transmission, so that its issuance by an Infallible Imam (A.S.) can be ascertained and this confirms the position of those among the Sunnī scholars who have regarded this ḥadīth as valid and relied upon it.
None of the Shī‘ī scholars have questioned the validity of this ḥadīth; however, some Sunnī scholars have opposed to it and even regarded it as fabricated.
The object (muta‘allaq) of this ḥadīth, as related by both major sects, is flaw, oblivion, and reluctance and the Sunnī traditions have not gone beyond these three instances; whereas, according to the Shī‘ī sources, its object amounts to nine.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ḥadīth al-raf
  • ‘Shī‘ī traditions
  • Sunnī traditions
  1. آمدی، علی‌بن محمد، ‌الإحکام فی أصول الأحکام، المکتب الإسلامی، 1۴02 ق.
  2. ابن بابویه، ‌محمدبن علی، من لا یحضره الفقیه، انتشارات جامعۀ مدرّسین حوزه علمیه، قم، 1۴13 ق.
  3. _______________ ، التوحید، انتشارات جامعۀ مدرّسین حوزه علمیه، قم، 1398 ق.
  4. _______________ ، الخصال، انتشارات جامعۀ مدرّسین، قم، 1۴03 ق.
  5. ابن حبّان، محمّد، صحیح ابن حبّان، بترتیب إبن بلبان، مؤسّسة الرسالة، 1۴1۴ ق.
  6. ابن حزم، محمدعلی، الإحکام فی أصول الأحکام، تحقیق احمد شاکر، مطبعة العاصمة، بی‌تا.
  7. ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی، متشابه القرآن و مختلفه، انتشارات بیدار، 1328 ق.
  8. ابن ماجه، محمّد بن یزید، سنن ابن ماجة، تحقیق محمّد فؤاد عبد الباقی، دار الفکر، بیروت، بی تا.
  9. إبن منظور، محمدبن مکرّم، لسان العرب، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1۴1۶ ق.
  10. اشعری،احمد بن محمّد بن عیسی، نوادر الحکمة، مدرسة امام مهدی(عج)، قم، 1۴08 ق.
  11. ألبانی، محمد ناصر الدین، ارواء الغلیل فی تخریج أحادیث منار السبیل، المکتب الإسلامی، بیروت، 1۴0۵ ق.
  12. امام خمینی1،سید روح‌الله، تهذیب الأصول، دار الفکر، قم، بی‌تا .
  13. انصاری، مرتضى، فرائد الأصول، مجمع الفکر الإسلامی، قم، 1۴19 ق.
  14. برقی، احمد بن محمّد، المحاسن، دار الکتب الإسلامیّة، تهران، 1371 ق.
  15. بیهقی، احمد بن حسین، السنن الکبرى، دار الفکر، بیروت، بی‌تا.
  16. جصّاص، احمد بن علی، الفصول فی الأصول، تحقیق عجیل جاسم، 1۴0۵ ق.
  17. حاکم نیشابوری، محمد، المستدرک على الصحیحین، تحقیق محمود مرعشلی، دار المعرفة، بیروت، 1۴0۶ ق.
  18. حرّانی، حسن بن شعبه، تحف العقول، انتشارات جامعه مدرّسین حوزه علمیه، قم، 1۴0۴ ق.
  19. حرّ عاملی، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، مؤسّسة آل البیت:، قم، 1۴09 ق
  20. حلّی، یوسف بن مطهر، مبادئ الوصول إلى علم الأصول، مکتب الإعلام الإسلامی، قم، 1۴0۴ ق.
  21. حلّی، یوسف بن مطهر، نهج الحق و کشف الصدق، مؤسسة دارالهجره، قم، 1۴07ق.
  22. حکیم، سیّد محسن، حقائق الأصول، انتشارات بصیرتی، قم، 1۴08 ق.
  23. خراسانی، محمّد کاظم، کفایة الأصول، مؤسّسة آل البیت:، قم، بی‌تا.
  24. خویی، سیّد ابوالقاسم، مصباح الأصول، مکتبة الداوری، قم، 1۴09 ق.
  25. دارقطنی، علی بن عمر،سنن دارقطنی، دار الکتب العلمیّة، بیروت، 1۴17 ق.
  26. راغب اصفهانی، حسین ‌بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، دار القلم للطباعة و النشر و التوزیع، بیروت، 1۴12 ق.
  27. زیعلی، جمال الدین، نصب الرایه لأحادیث الهدایة، دار الحدیث، قاهره، 1۴1۵ ق.
  28. سرخسی، محمّد بن احمد، الأصول، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1۴1۴ ق.
  29. سیوطی، جلال الدین، الجامع الصغیر، دار الفکر، بیروت، 1۴01 ق.
  30. شیرازی، ابواسحاق ابراهیم بن علی، اللمع فی أصول الفقه، عالم الکتاب، بیروت، 1۴0۶ ق.
  31. صنعانی،عبد الرزّاق، المصنَّف، تحقیق حبیب الرحمن الأعظمی، المجلس العلمی، بی‌تا.
  32. طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، مکتبة إبن تیمیّة، قاهره، بی‌تا.
  33. _______________ ، المعجم الأوسط، تحقیق ابراهیم حسینی، دار الحرمین.
  34. _______________ ، المعجم الصغیر، دار الکتب العلمیّة، بیروت، بی‌تا.
  35. _______________ ، مسند الشامیّین، مؤسّسة الرسالة، بیروت، 1۴17 ق.
  36. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، المکتبة المرتضویّة، تهران، 138۶ ق.
  37. طوسی، محمّد بن حسن، عُدّة الأصول، مؤسّسة آل البیت:، قم، 1۴0۴ ق
  38. عبد الملک بن سلمه، شرح معانی الأخبار، دار الکتب العلمیّة، 1۴1۶ ق.
  39. عجلونی، اسماعیل، کشف الخفاء و مزیل الألباس، دار الکتب العلمیّة، بیروت، 1۴08ق.
  40. عسقلانی، إبن حجر، فتح الباری شرح صحیح البخاری، دارالمعرفة لللطباعة و النشر، بیروت، بی‌تا.
  41. _______________ ، مقدّمة فتح الباری شرح صحیح البخاری، دارالمعرفة للطباعة و النشر، بیروت، بی‌تا.
  42. عیاشی، محمّد بن مسعود، تفسیرعیاشی، چاپخانه علمیّه، تهران،  1380 ق.
  43. غزّالی، محمد، المستصفى من علم الأصول، دار الکتب العلمیّة، بیروت، 1۴17 ق.
  44. فتنی هندی، محمّد طاهر، تذکرة الموضوعات، بی‌جا، بی‌تا.
  45. فخر رازی، فخرالدین،المحصول فی علم أصول الفقه، مؤسّسة الرسالة، بیروت، 1۴12ق.
  46. فیروزآبادی، مجدالدین، القاموس المحیط، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1۴12ق.
  47. فیض کاشانی، محسن، الأصول الأصلیة، سازمان چاپ دانشگاه، 1390 ق.
  48. قمی، ابوالقاسم، قوانین الأصول، چاپ سنگی، بی‌جا، بی تا.
  49. کلینی، محمّد بن یعقوب، الکافی، دار الکتب الإسلامیّة، تهران، 13۶۵.
  50. کوفی، ابن ابی شیبه، المصنَّف، دار الفکر، بیروت، 1۴09 ق.
  51. متّقی هندی، علی ‌بن حسام، کنز العُمّال، مؤسّسة الرسالة، بیروت، بی‌تا.
  52. مجلسی، محمّد باقر، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء، بیروت، بی‌تا.
  53. مفید، محمّد بن محمد بن نعمان، الاختصاص، کنگره جهانی شیخ مفید، قم، 1۴13ق.
  54. مناوی، محمّد عبد الرؤوف، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، دار الکتب العلمیّه، بیروت، 1۴1۵ ق.
  55. نائینی، محمّد حسین، أجود التقریرات، منشورات مصطفوی، قم، 13۶8.
  56. _______________ ، فوائد الأصول، انتشارات جامعۀ مدرّسین حوزه علمیه، قم، 1۴09 ق.
  57. هیثمی، نور الدین، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، دار الکتب العلمیّة، بیروت، 1۴08ق.
  58. _______________ ، موارد الظمآن، دار الکتب العلمیّة، بیروت، بی‌تا.