مشکوة

مشکوة

دلایل هنجاری احسان و نیکی به دیگران از دیدگاه قرآن و حدیث

نوع مقاله : علمی _ ترویجی

نویسنده
استادیار پژوهشگاه قرآن و حدیث.
چکیده
احسان در قرآن و حدیث، معانی و کاربردهای بسیار دارد که «نیکی به دیگران» یکی از آن‌هاست. از مهم‌ترین مسائل فلسفۀ اخلاق، هنجارهای اخلاقی بوده که به دنبال ملاک و معیار قاعدۀ عمل برای یافتن نظریۀ اخلاقِ هنجاری در زمینۀ احسان و نیکی به دیگران است. این پژوهش با تکیه بر قرآن و حدیث و با روش توصیفی _ تحلیلی در پی این است که در اخلاق قرآن و حدیث، معیار اساسی و قاعدۀ عمل برای مسئولیت نیکوکارانه چیست؟ آیا نیکی به دیگران به‌خاطر نتایج اعمال نیک است یا احسان به مثابۀ قاعده و وظیفه‌ای عقلی یا الهی است یا فضیلتی است که عامل اخلاقی باید بدان متلبس گردد؟ دستاورد پژوهش حاضر حاکی از آن است که در قرآن و حدیث نباید به دنبال تک‌معیار برای اخلاق نیکوکاری بود، بلکه شواهدی بر ملاک‌ها و معیارهای مختلف وجود دارد. در برخی موارد، پیامدهایی را به خود، دیگری یا همگان، توجه می‌دهد و گاهی به وظایف و در جایی دیگر به فضایل توجه شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Normative Reasons for Kindness from the Qur'an and Tradition Perspective

نویسنده English

Mohammad Amin Khansari
assistant professor, Qur'an and Tradition Research Institute
چکیده English

Benevolence has many meanings and usages in the Qur'an and tradition, and "goodness to others" is one of them. One of the most important issues in ethics philosophy is the ethical norms, which seeks the criterion to find the normative ethics theory in the field of benevolence and kindness to others. Based on the Qur'an and tradition, using descriptive-analytical method, this research seeks to find out what is the basic criterion for benevolent responsibility in the ethics. Should we do good to others because of its consequences? Or is it a rational or divine duty? Or is it a virtue that should cover the moral factor? The results indicate that in the Qur'an and tradition. The results indicates that one should not look for just a single criterion for the charity ethics in the Qur'an and tradition. Rather, there are evidence based on different criteria. In some cases, it pays attention to consequences for himself, others or everyone, and sometimes it pays attention to duties and in other places to virtues.

کلیدواژه‌ها English

normative ethics
benevolence
moral responsibility
charity
beneficence
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌حیّون، نعمان بن محمّد مغربی، دعائم الإسلام، مؤسسة آل‌البیت؟عهم؟ لإحیاء التراث، قم، 1383ق.
  3. ابن‌‌عبدالسّلام، عبد العزیز بن عبدالسّلام، شجرة المعارف و الأحوال و صالح الأقوال و الأعمال، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1424ق.
  4. ابن‌مسکویه، احمد بن محمّد، تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق، طلیعة النّور، بی­جا، 1426ق.
  5. ابن‌منظور، محمّد بن مکرّم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1414ق.
  6. پالمر، مایکل، مسائل اخلاقی، ترجمۀ علیرضا آل­بویه، سمت­، تهران، 1388ش.
  7. تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمّد، غرر الحکم و درر الکلم، دار الکتاب الإسلامی‌، قم، 1410ق.
  8. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، مرتضوی، تهران، 1374ش.
  9. طباطبائی، سیدمحمّدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسّسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1393ق.
  10. غزالی، محمّد بن محمّد، إحیاء علوم الدین، دار الکتاب العربی، بی­جا، بی‌تا.
  11. فرانکنا، ویلیام کی، فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ هادی صادقی، کتاب طه، قم، 1389ش.
  12. فیروزآبادی، محمّد بن یعقوب، القاموس المحیط، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1415ق.
  13. کراجکی، محمّد بن علی، کنز الفوائد، دار الذخائر، قم، 1410ق.
  14. کلینی، محمّد بن یعقوب، کافی، دار الحدیث، قم، 1429ق.
  15. محقّق داماد، سیّد مصطفی، قواعد فقهی، مرکز نشر علوم اسلامی، تهران، 1406ق.
  16. محمّدی ری‌شهری، محمّد، میزان الحکمه (با ترجمۀ فارسی)، ترجمۀ حمیدرضا شیخی، مؤسّسۀ علمی­ _ فرهنگی دار­الحدیث، قم، 1389ش.
  17. مصباح یزدی، محمّدتقی، نقد و بررسی مکاتب اخلاقی، تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی، انتشارات مؤسّسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، 1387ش.
  18. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دار الکتب الإسلامیه، تهران، 1371ش.
  19. نهج البلاغة، صبحی الصالح، مؤسّسة دار الهجرة، قم، 1414ق.
  20. هولمز، رابرت، مبانی فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ مسعود علیا، ققنوس، تهران، 1385ش.