مشکوة

مشکوة

بررسی پاسخ‌های مفسران شیعه به شبهه ناسازگاری آیۀ 96 اعراف با برخورداری غیرمؤمنان از نعمت‌ها

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف دانشگاه حکیم سبزواری.
چکیده
 براساس آیۀ 96 سورۀ اعراف می‌توان رابطه‌ای معنادار میان ایمان و تقوا و برخورداری از برکت‌های آسمانی و زمینی برقرار دانست؛ اما وجود جوامعی از افراد مؤمن و باتقوا ولی محروم و افراد غیرمومن اما متنعم، با ظاهر آیه ناسازگار بوده و شبهه ایجاد کرده است. از بررسی تفسیرهای شیعی شش پاسخ به این شبهه قابل برداشت است که به دو بخش ایجابی و سلبی تقسیم می‌شوند. پاسخ‌های ایجابی مواردی مانند اختصاص آیه به زمان و مورد خاص، استدراجی بودن برخورداری غیرمؤمنان و تأمل در معنای ایمان و تقوا و پاسخ‌های سلبی مواردی مانند انکار برخورداری غیرمؤمنان از برکات آسمانی و زمینی، انکار برخورداری غیرمؤمنان از برکات معنوی و انکار برخورداری کامل غیرمؤمنان از برکات را شامل می­‌شود. هریک از این پاسخ‌ها به نوبۀ خود ارزشمند است و بخشی از شبهه را پاسخ می­‌دهد؛ اما برای حل کامل و همه‌­جانبۀ شبهه پاسخی جامع‌تر لازم است. ازاین‌رو با لحاظ کردن بخش‌هایی از پاسخ‌های یادشده و تأمل در معنا و مصادیق برکات کوشیده شده پاسخی جدید ارائه شود. در این پاسخ، مراتب متعدد مقامات معنوی و معارف الهی از جمله برکات آسمانی معرفی شده و برای تقوا نیز معنایی گسترده و دارای مراتب مختلف در نظر گرفته شده است؛ چنان­که همۀ گناهان اعم از گناهان ذکرشده در متون دینی و غیر آن را دربر بگیرد. براین‌­اساس، اگرچه غیرمؤمنان از برخی مراتب برکت‌های آسمانی محروم می‌شوند، از برخی مراتب برکت‌های زمینی بهره‌مندند و مؤمنان نیز اگرچه از برخی مراتب برکات زمینی محروم‌­اند، از برکات آسمانی بهره‌ها می‌برند. پژوهش حاضر با روش توصیفی_ ­انتقادی سامان یافته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining Shia Commentators' Responses to Incompatibility of A'raf Surah, Verse 96 with the Subject: Non-believers Enjoying More Blessings

نویسنده English

Ruhollah Zeinali
assistant professor and faculty member, Islamic Studies Department, Hakim Sabzevari University
چکیده English

Based on verse 96 of A'raf Surah, a meaningful relationship can be established between faith and piety and enjoying heavenly and earthly blessings.  But societies with deprived believers and rich infidels raises the doubt of inconsistency with the verse. According to Shia interpretations, there are six possible answers to this doubt, which can be divided into two positive and negative parts. Positive answers are allocating the verse to a specific time and case, lead infidels gradually to prediction, and reflecting on the meaning of faith and piety. Negative answers also include denial of infidels' enjoyment of heavenly and earthly blessings, denial of infidels' enjoyment of spiritual blessings, and denial of full enjoyment of blessings by infidels. Each of these answers is valuable in turn and covers some parts of the doubt, but we need a more comprehensive answer to solve the doubt completely and comprehensively. Therefore, we have tried to provide a new answer considering parts of these answers and reflecting on the meaning and examples of blessings.  In this answer, various spiritual degrees, including heavenly blessings, have been introduced, and piety has a broad meaning with different degrees, which includes all sins, both within religious texts and others. In this case, infidels are deprived of some levels of heavenly blessings, while they benefit from some levels of earthly blessings, and believers, although they are deprived of some levels of earthly blessings, but they benefit from heavenly blessings. Therefore, the aforementioned doubt is resolved. This research is organized by descriptive and critical method.

کلیدواژه‌ها English

faith
piety
blessings
obstacles to blessings
geographical conditions of receiving blessings
  1. آمدی، سیف‌الدین، أبکار الأفکار فی أصول الدین، تحقیق احمد محمّد مهدی، دار الکتب، القاهره، 1423­ق.
  2. ابن منظور، محمّد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1414ق.
  3. اکرمی، غلامرضا، «دعا و نیایش در ادیان»، اخبار ادیان، بهار و تابستان، شمارۀ 26 و 27، 1387ش.
  4. بروجردی، محمّدابراهیم، تفسیر جامع، کتابخانۀ صدر، تهران، 1366ق.
  5. بغدادی، عبدالقاهر، الملل و النحل، دار المشرق، بیروت، 1992م.
  6. پاکتچی، احمد و دیگران، «تقوا»، دائرة­المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة­المعارف بزرگ اسلامی، تهران، 1387ش.
  7. تفتازانی، سعدالدین، شرح العقاید النسفیة، مکتبة الکلیات الأزهریة، القاهرة، 1407ق.
  8. ثقفی تهرانی، محمّد، روان جاوید در تفسیر قرآن مجید، برهان، تهران، 1398ش.
  9. جرجانی، حسین بن حسن، جلاء الأذهان و جلاء الأحزان، انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 1377ش.
  10. حسینی همدانی، محمّد، انوار درخشان در تفسیر قرآن، تحقیق محمّدباقر بهبودی، لطفی، تهران، 1404ق.
  11. خسروانی، علیرضا، تفسیر خسروی، کتاب‌فروشی اسلامیه، تهران، 1390ش.
  12. رازی، ابوالفتوح حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان، بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس، مشهد، 1408ق.
  13. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد، المفردات فی غریب القرآن، دار العلم _ الدار الشامیة، دمشق ـ بیروت، 1412ق.
  14. رضایی اصفهانی، محمّدعلی، «نظریه­پردازی‌های علمی قرآن»، پژوهش­نامۀ قرآن و حدیث، شمارۀ 9، پاییز و زمستان 1390ش.
  15. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، مؤسسة الإمام الصادق؟ع؟، قم، بی‌تا.
  16. سبزواری نجفی، محمّد، إرشاد الأذهان فی تفسیر القرآن، دار التعارف للمطبوعات، بیروت، 1419ق.
  17. سبزواری نجفی، محمّد، الجدید فی تفسیر القرآن، دار التعارف للمطبوعات، بیروت، 1406ق.
  18. شریف مرتضی، الذخیرة فی علم الکلام، مؤسسة النشر الإسلامی، قم، 1411ق.
  19. شهرستانی، محمّد، الملل و النحل، شریف رضی، قم، 1364ش.
  20. شیرافکن، محمّدحسین و دیگران، «تحلیل حوزۀ مقابل تقوا با تأکید بر روش معناشناسی ایزوتسو»، ذهن، شمارۀ 71، پاییز 1396ش.
  21. طباطبایی، محمّد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسة النشر الإسلامی، قم، 1417ق.
  22. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تصحیح: فضل‌الله یزدی و هاشم رسولی، ناصر خسرو، ایران، 1372ش.
  23. هاشم رسولی، ناصر خسرو، تفسیرجوامع الجامع، تصحیح: ابو القاسم گرجی، مرکز مدیریت حوزۀ علمیۀ قم، قم، 1412ق.
  24. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، کتاب‌فروشی مرتضوی، تهران، 1375ش.
  25. طوسی، محمّد بن حسن، الإقتصاد فیما یتعلّق بالإعتقاد، دار الأضواء، بیروت، 1406ق.
  26. طوسی، محمّد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، بی‌تا.
  27. طیب، عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات اسلام، تهران، 1378ش.
  28. عاملی، ابراهیم، تفسیر عاملی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، کتاب­فروشی صدوق، تهران، 1360ش.
  29. عاملی، علی بن حسین، الوجیز، دار القرآن الکریم، قم، 1413ق.
  30. فخر المحقّقین، محمّد، ایضاح الفوائد، تصحیح: موسوی کرمانی و دیگران، اسماعیلیان، قم، 1387ش.
  31. فخر الدین رازی، محمّد بن عمر، مفاتیح الغیب، إحیاء التراث العربی، بیروت، 1420ق.
  32. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، انتشارات هجرت، قم، 1410ق.
  33. فرقانی، قدرت­الله، «سنّت امداد در زندگی بشر از دیدگاه قرآن»، مربیان، شمارۀ 17، پاییز 1384ش.
  34. فیض دکنی، ابو الفیض بن مبارک، سواطع الإلهام فی تفسیر کلام الملک العلام، تحقیق: مرتضی آیت­الله­زاده، دار المنار، قم، 1417ق.
  35. قاضی عبدالجبار، شرح الأصول الخمسة، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1422ق.
  36. قرائتی، محسن، تفسیر نور، مؤسسۀ فرهنگی درس­هایی از قرآن، تهران، 1388ش.
  37. قرشی، علی­اکبر، تفسیر احسن الحدیث، بنیاد بعثت، تهران، 1375ش.
  38. قرشی، علی­اکبر، قاموس قرآن، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1371ش.
  39. کاشانی، فتح الله، زبدة التفاسیر، مؤسسة المعارف الإسلامیة، قم، 1423ق.
  40. کاشانی، فتح الله، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، کتاب‌فروشی اسلامیه، تهران، 1373ش.
  41. کلینی، محمّد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمّد آخوندی،
    دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1407ق.
  42. گنابادی، سلطان محمّد، بیان السعادة فی مقامات العبادة، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1408ق.
  43. لاهیجی، محمّد بن علی، تفسیر شریف لاهیجی، دفتر نشر داد، تهران، 1373ش.
  44. حیدرنیا، محمّدعلی و دیگران، «رابطۀ بین محرومیت (فقر اقتصادی) و کیفیت زندگی وابسته به سلامت»، پایش، دورۀ یازدهم، شمارۀ 4، شهریور 1391ش.
  45. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، تهران، 1360ش.
  46. مصطفوی، حسن، تفسیر روشن، مرکز نشر کتاب، تهران، 1380ش.
  47. مطهری، مرتضی، مجموعۀ آثار، صدرا، تهران، بی‌تا.
  48. مغنیة، محمّدجواد، التفسیر الکاشف، دار الکتاب الإسلامی، قم، 1424ق.
  49. مغنیة، محمّدجواد، التفسیر المبین، دار الکتاب الإسلامی، قم، 1425ق.
  50. مفید، محمّد بن محمّد، تفسیر شیخ مفید، بوستان کتاب، قم، 1424ق.
  51. مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق: عبدالله محمود شحاته، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1423ق.
  52. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1374ش.
  53. واعظ کاشفی، حسین بن علی، مواهب علیه، چاپخانۀ اقبال، تهران، 1369ش.
  54. ورام بن ابی فراس، تنبیه الخواطر و نزهة النواظر، مکتبة الفقیه، قم، 1410ق.
  55. یزدانی، محمّدحسن و دیگران، «تحلیل اثرات فقر قابلیتی بر سلامت روانی در سکونتگاه‌های غیررسمی (نمونۀ موردی: محلۀ ایران­آباد شهر اردبیل)»، برنامه­ریزی رفاه و توسعۀ اجتماعی، دورۀ یازدهم، شمارۀ 44، آذر 1399ش.