مشکوة

مشکوة

روایات بخشش گناهان آینده؛ ارزیابی و تحلیل معناشناختی

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
علی هابطی نژاد 1
غلامعباس رفیع 2
محمد حسین مختاری 3
1 دکترای مدرسی معارف دانشگاه تهران، مدرس حوزه و دانشگاه (نویسنده مسئول).
2 سطح سه حوزه علمیه قم، استاد حوزه و مدیرمسئول دانشنامه حدیثی التبیین.
3 سطح سه حوزه علمیه قم، پژوهشگر دانشنامه حدیثی التبیین.
10.22034/mishkat.2024.446299.2315
چکیده
در تعداد قابل توجهی از روایات به بخشش گناهان آینده با عباراتی مشابه عبارت «غَفَرَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّر» اشاره شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر شناسایی این تعداد از روایات، ارزیابی و معناشناسی و تحلیل مراد از غفران، گناهان آینده یا «ذنوب ما تأخّر» است. برای این کار ابتدا روایات دارای این عبارت مورد شناسایی قرار گرفته و سپس برخی از مهم­ترین دیدگاه‌ها دربارۀ معنای این دسته از روایات ارائه شده است. در ادامه نیز با شناسایی دیگر روایات مرتبط، به روش تحلیلی _ انتقادی به تبیین و تحلیل معنای عبارت یادشده پرداخته و پنج نظریه دراین­‌باره ارزیابی شده است. دستاورد پژوهش نشان‌دهندۀ آن است که مراد از غفران، ذنوب ما تأخّر ضمانت بخشش گناهان آیندۀ فرد نیست تا به اباحه‌گری بینجامد؛ بلکه رسیدن فرد به مرحله‌ای از معرفت است که به اختیار خود گناهان را ترک کند.             
کلیدواژه‌ها
زیارت اباعبدالله(ع)
غفران
بخشش گناهان
گناهان آینده
ذنوب ما تأخّر
موضوعات

عنوان مقاله English

Future Sins Forgiveness Traditions; Evaluation and Semantic Analysis

نویسندگان English

Ali Habatinejad 1
Gholam Abbas Rafi' 2
Mohammad Husayn Mokhtari 3
1 PhD in Teaching Religious Sciences, University of Tehran, Seminary and University Lecturer (Corresponding Author)
2 Qom seminary third level, professor and editor of al-Tabayin traditional encyclopedia
3 Qom seminary third level, researcher of al-Tabayin traditional encyclopedia
چکیده English

A significant group of traditions refer to the forgiveness of future sins with phrases similar to "May God forgive his past and future sins". The main problem of the research is to identify this group of narrations, evaluate and analyze the meaning of forgiveness of future or past sins. Therefore, at first, traditions with this phrase were identified and then some of the most important views about the meaning of these traditions were presented. Then, by identifying other related traditions, the meaning of the above-mentioned phrase has been explained using analytical-critical method, and five theories have been evaluated. The result shows that past sins forgiveness is not a guarantee of future sins forgiveness to lead to practical disregard for religious values.

کلیدواژه‌ها English

Pilgrimage of Imam Husayn (A.S.)
forgiveness
forgiveness of sins
future sins
past sins
  1. ابن‌ بابویه، محمّد بن على، الأمالی، کتابچى‏، تهران، 1376ش‏.
  2. ابن‌ بابویه، محمّد بن على، التوحید، تصحیح: هاشم حسینى، ‏جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم‏، قم‏، 1398ق‏.
  3. ابن‌ بابویه، محمّد بن على، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، تصحیح: علی ‌‌اکبر غفاری، مکتبة الصدوق، تهران، 1377ش.
  4. ابن‌ بابویه، محمّد بن على، الخصال، تصحیح: علی‌‌ اکبر غفاری، ‏جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم‏، قم‏، 1362ش‏.
  5. ابن‌ بابویه، محمّد بن على، عیون أخبار الرضا؟ع؟ ، تصحیح: مهدى لاجوردى،‏ نشر جهان، تهران، 1378ق‏.
  6. ابن‌ بابویه، محمّد بن على، فضائل الأشهر الثلاثة، تصحیح: غلامرضا عرفانیان یزدی، کتاب‌فروشى داورى‏، قم‏ 1396ق.
  7. ابن‌ بابویه، محمّد بن على ، من لا یحضره الفقیه، تصحیح: علی‌‌ اکبر غفاری، ‏دفتر انتشارات اسلامى، قم‏، 1413ق‏.
  8. ابن‌ حنبل، احمد بن محمّد، مسند احمد بن حنبل، مؤسسة الرسالة، بیروت‏، 1416ق‏.
  9. ابن‌ طاووس، على بن موسى، جمال الأسبوع بکمال العمل المشروع‏، دار الرضى‏، قم‏، 1330ق‏.
  10. ابن‌ طاووس، على بن موسى، إقبال الأعمال، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1409ق‏.
  11. ابن ‌فارس، أحمد بن فارس،‏ معجم مقاییس اللغة، تحقیق: عبدالسلام محمّد هارون، مکتب الإعلام الإسلامی‏، قم‏، 1404ق‏.
  12. ابن‌ قولویه، جعفر بن محمّد، کامل ‌الزیارات‏، تصحیح: عبدالحسین امینى،‏ دار المرتضویة، نجف،‏ 1356ش‏.
  13. ابن ‌ماجه، محمّد بن یزید، سنن ابن ‌ماجه‏،‏ تحقیق: بشار عواد، دار الجیل‏، بیروت‏، 1418ق‏.
  14. ابو داود، سلیمان بن أشعث، سنن أبی داود، دار الحدیث‏، القاهرة، 1420ق‏.
  15. بخارى، محمّد بن اسماعیل، صحیح البخاری،‏ لجنة إحیاء کتب السّنة، القاهرة‏، 1410ق‏.
  16. البنا الساعاتی، أحمد بن عبد الرحمن، الفتح الرّبّانی لترتیب مسند الإمام أحمد بن حنبل الشّیبانی، إحیاء التّراث العربی، بی­جا، بی­تا.
  17. پاکزاد، عبدالعلی، «بررسی دلالی و حلّ تعارض روایت "فمن زارنی عارفاً بحقّی غفر الله له ما تقدّم من ذنبه و ما تأخّر" با "صحیحۀ خیثمه"»، فصلنامۀ فرهنگ رضوی، سال دهم، شمارۀ 38، تابستان 1401ش.
  18. ترمذى، محمّد بن عیسى، الجامع الصحیح و هو سنن الترمذی‏، تحقیق: احمد محمّد شاکر، دار الحدیث‏، القاهرة‏، 1419ق‏.
  19. خوئی، سیّد ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، دفتر آیت‌الله خوئی، بی‌جا، 1372ش.
  20. دینورى، عبدالله بن محمّد، الواضح فى تفسیر القرآن الکریم‏، دار الکتب العلمیة، بیروت‏، 1424ق‏.
  21. راسل، روح‌الله، «ترجمۀ صحیح ما تقدّم و ما تأخّر در قرآن و روایات»، نشریۀ معالم، اردیبهشت ۱۳۹۸، سایت ir.
  22. راغب اصفهانى، حسین بن محمّد، مفردات ألفاظ القرآن‏، دار القلم، بیروت،‏ 1412ق‏.
  23. ساجدی، مهدی، «واکاوی معنای آمرزش گناهان متأخّر در روایات زیارت امام حسین؟ع؟»، پایگاه اطلاع­رسانی حدیث شیعه: حدیث­نت، net.
  24. شیرازی، سیّد رضا و محمود ملکی، «ارزیابی حدیث به روش تحلیل فهرستی؛ دیدگاه‌ها و مبانی»، دوفصلنامۀ مطالعات قرآن و حدیث، دورۀ 15، شمارۀ پیاپی 30، تابستان 1401ش.
  25. صاحب بن عباد، إسماعیل، المحیط فی اللغة، عالم الکتاب‏، بیروت‏، 1414ق.
  26. طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، ناصر خسرو، تهران‏، 1372ش‏.
  27. طبرى آملى، عمادالدین أبی جعفر، بشارة المصطفى لشیعة المرتضى، المکتبة الحیدریة، نجف‏، 1383ق‏.
  28. طبرى، محمّد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن، دار المعرفة، بیروت‏، 1412ق‏.
  29. طریحی، فخرالدین بن محمّد، مجمع البحرین‏، نشر مرتضوى‏، تهران‏، 1375ش‏.
  30. طوسى، محمّد بن الحسن، الأمالی، دار الثقافة، قم، 1414ق.
  31. طوسى، محمّد بن الحسن، التبیان فی تفسیر القرآن‏، دار إحیاء التّراث العربی‏، بیروت‏، بی‌تا.
  32. طوسى، محمّد بن الحسن، تهذیب الأحکام، تصحیح: حسن الموسوى خرسان، ‏دار الکتب الإسلامیه‏، تهران، ‏1407ق‏.
  33. طوسى، محمّد بن الحسن، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، مؤسسة فقه الشیعة، بیروت‏، 1411ق‏.
  34. علم ‏الهدى، على بن الحسین، نفائس التأویل‏، مؤسسة الأعلمی، بیروت‏، 1431ق‏.
  35. فخر رازى، محمّد بن عمر، التفسیر الکبیر، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1420ق‏.
  36. قمى، على بن ابراهیم، تفسیر القمی‏، تصحیح: طیّب موسوى جزائرى، ‏دار الکتاب‏، قم‏، 1404ق‏.
  37. کلینى، محمّد بن یعقوب، الکافی، تصحیح: على اکبر غفارى و محمّد آخوندى، دار الکتب الإسلامیة، تهران‏، 1407ق‏.
  38. ماتریدى، محمّد بن محمّد، تأویلات أهل السنة، دار الکتب العلمیة، بیروت‏، 1426ق‏.
  39. مجلسى، محمّد باقر، بحار الأنوار، دار إحیاء التّراث العربی‏، بیروت‏، 1403ق.
  40. مجلسى، محمّد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول‏، دار الکتب الإسلامیة، تهران‏، 1404ق.‏
  41. مجلسى، محمّد تقى، روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، مؤسسۀ فرهنگى اسلامى کوشانپور، قم‏، 1406ق.‏
  42. مسلم بن حجاج، صحیح مسلم‏، تصحیح: محمّد فؤاد عبدالباقى، دار الحدیث‏، القاهره‏، 1412ق‏.
  43. مفید، محمّد بن محمّد، المقنعة، کنگرۀ جهانى هزارۀ شیخ مفید، قم‏، 1413ق‏.
  44. مقدسی، أبو العباس أحمد بن حسین، شرح سنن أبی داود، دار الفلاح، مصر، ٢٠١٦م.
  45. نسائى، احمد بن على، المجتبى من السنن، بیت الأفکار الدولیة، عمان‏، بی‌تا.