مشکوة

مشکوة

واکاوی مسئلۀ تزیین و طلاکاری زیارتگاه‌ها براساس قرآن و حدیث

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
جواد ایروانی 1
منصوره زاهدطلبان 2
سیدمحمود مرویان حسینی 3
1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 دانشجوی مقطع دکتری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
3 استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
10.22034/mishkat.2024.476197.2421
چکیده
زیارتگاه‌ها همواره مورد توجه شیعیان بوده و ساخت‌­وسازهای بسیاری در محل قبور اولیای الهی ایجاد شده است. دربارۀ تزیین و طلاکاری زیارتگاه­‌ها نظرات متفاوتی وجود دارد. برخی بر این باورند که هزینه‌ کردن برای تزیین، براساس احادیث منع تزیین مساجد و روایاتِ پرهیز از اسراف و ترویج ساده‌زیستی، نامطلوب است. این گروه همچنین بر اولویت رفع فقر و تقویت بنیۀ اقتصادی جامعۀ اسلامی تأکید می‌­کنند. درمقابل، موافقان به آیات و روایات مربوط به تعظیم شعائر و عمران مساجد و زیارتگاه‌ها استناد کرده و تزیین را ابزاری برای تقویت هویت دینی و فرهنگی، ایجاد فضای روح‌انگیز و توجه به مقاصد شریعت می‌دانند. پژوهش حاضر به روش کتابخانه‌ای و توصیفی­ _ ­تحلیلی نوشته شده و دستاوردهای آن نشان­‌دهندۀ این امر است که تزیین زیارتگاه‌ها درصورت رعایت اعتدال با توجه به نیازهای زائران و آثار اجتماعی و سیاسی آن، مطلوب است.
کلیدواژه‌ها
زیارت
اماکن مقدس
تزیین زیارتگاه
تعظیم شعائر
اسراف
موضوعات

عنوان مقاله English

The Shrines' Decoration and Gilding Analysis Based on Qur'an and Tradition

نویسندگان English

Javad Iravani 1
Mansureh Zahedtalaban 2
Sayed Mahmood Marvian Hosseini 3
1 Professor of the Qur'an and Tradition Sciences Department, Razavi University of Islamic Sciences (Corresponding Author)
2 PhD student, Razavi University of Islamic Sciences
3 Associate Professor, Department of Qur'an and Tradition Sciences, Razavi University of Islamic Sciences
چکیده English

Shi’ites have always paid attention to shrines and have made many constructions at the graves of divine saints. There are different opinions about the shrines' decoration and gilding. Some believe that it is undesirable to spend money on decoration, based on the traditions of prohibiting mosques decoration and the traditions of avoiding extravagance and promoting simple living. This group also emphasizes the priority of eliminating poverty and strengthening the economic foundation of the Islamic society. On the other hand, the supporters have cited the verses and traditions related to the honoring of rituals and the construction of mosques and shrines. They consider decoration as a tool to strengthen religious and cultural identity, create a spiritual atmosphere and pay attention to the purposes of religion. This research was carried out in a library and descriptive-analytical method and its achievements show that it is desirable to decorate shrines in moderation according to the needs of pilgrims and its social and political effects.

کلیدواژه‌ها English

pilgrimage
sacred places
shrine decoration
honoring rituals
extravagance
  1. قرآن کریم.
  2. آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1415ق.
  3. ابن تیمیة، الفتاوی الکبری، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1408ق.
  4. ابن حنبل، احمد بن محمّد، مسند احمد، دار صادر، بیروت، بی­تا.
  5. ابن سعد، محمّد بن سعد، الطبقات الکبری، دار صادر، بیروت، بی­تا.
  6. ابن قولویه، جعفر بن محمّد، کامل الزیارات، مؤسسة نشر الفقاهة، بی­جا، 1417ق.
  7. اصبهانى، أحمد بن عبداللّه، حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء، دار الکتاب العربى، بیروت، 1387ق.
  8. انصاری، محمّدعلی، الموسوعة الفقهیة المیسرة، مجمع الفکر الإسلامی، قم، 1415ق.
  9. بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضرة، مؤسسة آل البیت؟عهم؟، قم، بی‌تا.
  10. بخاری، محمّد بن اسماعیل، صحیح البخاری، دار الفکر، بیروت، 1403ق.
  11. بلاذری، أحمد بن یحیى، انساب الأشراف ، تحقیق: سهیل زکار و ریاض الزرکلی، دار الفکر، بیروت، 1417ق.
  12. بهبودی، محمّدباقر، معارف قرآنی، نشر علم، تهران، 1395ش.
  13. بیهقى، أحمد بن الحسین، سنن الکبرى، تحقیق: محمّد عبدالقادر عطا، دار الکتب العلمیّة، بیروت، 1414ق.
  14. جزیری، عبدالرحمن و دیگران، کتاب الفقه علی المذاهب الأربعة و مذهب اهل البیت؟عهم؟، دار الثقلین، بیروت، 1419ق.
  15. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، دفتر نشر اسراء، قم، 1386ش.
  16. جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح؛ تاج اللغة و صحاح العربیة، دار العلم للملایین، بیروت، 1410ق.
  17. حرّ عاملى، محمّد بن حسن، وسائل الشیعة، مؤسسة آل البیت؟عهم؟، قم، 1409ق.
  18. حمیرى، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، دار الفکر المعاصر، بیروت، 1420ق.
  19. دینوری (ابن قتیبة)، عبداللّه بن مسلم، عیون الأخبار، دار الکتب المصریّة، القاهرة، 1343ق.
  20. زارعی، محمد، «نقش اجتماعی مساجد»، انتشارات اندیشه، چاپ اول، 1393، صفحات 90_ 93.
  21. زمخشرى، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، دار الکتاب العربی، بیروت، 1407ق.
  22. سالک بیرجندی، محمّدتقی، «آشنایی با موقوفۀ نادرقلی خان افشار (نادرشاه)»، میراث جاودان، سال سیزدهم، شمارۀ 50، تابستان 1384ش.
  23. سبحانی، جعفر، التوحید و الشرک فی القرآن، اسوه، تهران، 1421ق.
  24. سبحانی، جعفر، الحدیث النبوی بین الروایة والدرایة، مؤسسة الإمام الصادق؟ع؟، قم، 1419ق.
  25. سجستانى الأزدى، سلیمان بن أشعث، سنن أبى داود، تحقیق: محمّد محیى‌الدین عبدالحمید، دار احیاء السنة النبویة، بیروت، بی‌تا.
  26. سیوطی، جلال‌الدین، الدر المنثور، دار الفکر، بیروت، 1405ق.
  27. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغة، محقق / مصحح: صالح، صبحی، نشر هجرت، چاپ اول، قم، 1414 ق.
  28. صدوق، محمّد بن على بن بابویه، من لا یحضره الفقیه، جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، قم، 1413ق.
  29. صنعانى، عبدالرزّاق بن همّام، المصنَّف، تحقیق: حبیب الرحمان الأعظمى، منشورات المجلس العلمى، بیروت، بی­تا.
  30. طباطبایی، محمّدحسین، تفسیر المیزان‏، ترجمۀ سیّد محمّدباقر موسوى همدانی، جامعۀ مدرسین قم، قم، 1374ش.
  31. طباطبایی، محمّدحسین ، ‏المیزان فی تفسیر القرآن،‏ مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1390ق.
  32. طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، مکتبة ابن تیمیه، قاهره، بی­تا.
  33. طبرسى، فضل بن الحسن، إعلام الورى بأعلام الهدى، تحقیق: مؤسّسة آل البیت؟عهم؟، قم، 1417ق.
  34. طبرسى، فضل بن الحسن‏، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ناصر خسرو، تهران، 1372ش.
  35. طبرسى، فضل بن الحسن، مکارم الأخلاق، تحقیق: علاء آل جعفر، مؤسّسة النشر الإسلامى، قم، 1414ق.
  36. طوسى، محمّد بن حسن، تهذیب الأحکام، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1407ق.
  37. طوسى، محمّد بن حسن، عُدّة فی اصول الفقه، تحقیق: محمدرضا انصاری، بی­نا، قم، 1417ق.
  38. طوسى، محمّد بن حسن، الغیبة، تحقیق: عباداللّه الطهرانى و على أحمد ناصح، مؤسّسة المعارف الإسلامیّة، قم، 1411ق.
  39. عاملی، محمد بن مکی، ذکری الشیعة فی أحکام الشریعه، مؤسسة آل‌البیت؟عهم؟، چاپ اول، قم، 1419 ق.
  40. عاملى کرکى، على بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، مؤسسة آل البیت؟عهم؟، قم، 1414ق.
  41. عباسی، احمد، «نقش اجتماعی و سیاسی مساجد»، انتشارات بین‌المللی الهدی، چاپ دوم، 1387، صفحات 60_ 64.
  42. عسکری، مرتضی، معالم المدرستین، مؤسسة النعمان، بیروت بی­تا.
  43. عیاض الیحصبی، القاضی ابی الفضل، الشفا بتعریف حقوق المصطفی، بیروت، دار الفکر، 1409ق.
  44. فتّال نیشابورى، محمّد بن حسن، روضة الواعظین، تحقیق: حسین الأعلمى، مؤسّسة الأعلمى، بیروت، 1406ق.
  45. فیض کاشانى، محمّد بن شاه مرتضى‏، تفسیر الصافی، مکتبة الصدر، تهران‏، 1415ق.
  46. فیض کاشانى، محمّد بن شاه مرتضى، الوافی، کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین علی؟ع؟، اصفهان، 1406ق.
  47. قاسمی، محمّد جمال‌الدین، محاسن التأویل، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1418ق.
  48. قرطبی، محمّد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، مؤسسة التاریخ العربی، بیروت، 1405ق.
  49. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمّی، مطبعة النجف الأشرف، نجف، بی‌تا.
  50. کلینى، ابو جعفر محمّد بن یعقوب، الکافی، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1367ش.
  51. مازندرانى (ابن شهرآشوب)، محمّد بن على، مناقب آل أبى طالب (المناقب لإبن شهرآشوب)، المطبعة العلمیّة، قم، بی‌تا.
  52. مجلسى، محمّدباقر، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمّة الأطهار؟عهم؟، مؤسّسة الوفاء، بیروت، 1403ق.
  53. مجلسى، محمّدباقر، مرآة العقول فی شرح اخبار آل الرسول؟ص؟، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1408ق.
  54. محمدی، علی، حفظ هویت اسلامی در مساجد، انتشارات امیرکبیر، چاپ اول، 1392.
  55. مرتضی، علی بن الحسین، الذریعة الی اصول الشریعة، دانشگاه تهران، تهران، 1376ش.
  56. مفید، محمّد بن محمّد، الإرشاد فى معرفة حجج اللّه على العباد، تحقیق: مؤسّسة آل البیت؟عهم؟، مؤسّسة آل البیت؟عهم؟، قم، 1413ق.
  57. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1371ش.
  58. مناوی، محمّد عبدالرئوف، فیض القدیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1415ق.
  59. نجفی، محمّدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، تحقیق: عباس قوچانی، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1367ش.
  60. نورى، میرزا حسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، مؤسسة آل البیت؟عهم؟، بیروت، 1408ق.
  61. هندی، محمّد بن عبدالهادی، حاشیة السندی علی النسائی، بیروت، دار الکتب العلمیة، بی‌تا.