مشکوة

مشکوة

سازوکارهای ادب‌ورزی در کنش «رد کردن» در قرآن با تکیه بر نظریۀ ادب براون و لوینسون

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار بخش علوم قرآن و فقه، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز (نویسندۀ مسئول).
2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز.
چکیده
قرآن کریم دارای مکالمه­‌ها و موقعیت­‌های متفاوتی است که در آن‌­ها جفت‌­مجاورهای درخواست و رد کردن رخ داده است. در پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق کیفی متن­‌محور، سازوکارهای ادب­‌ورزی موجود در کنش «رد کردن» در گفتمان قرآن با تکیه بر مفهوم وجهه در نظریۀ ادب براون و لوینسون تحلیل شده است. مسئلۀ پژوهش حاضر این است که بسته به نوع مخاطب، موضوع درخواست و شرایط بافت، در قرآن از چه سازوکارهای ادب­‌ورزانه‌ای برای رد کردن استفاده شده است؟ در این پژوهش، رد کردن درخواست در سه نوع جفت­‌گفتار دارای موقعیت عالی و نازل، جفت­‌گفتار دارای قطب مثبت و منفی و جفت­‌گفتار دارای قطب­‌های متوازن تحلیل شده است. نتایج تحلیل سه موقعیت یادشده نشان‌­دهندۀ آن است که در موقعیت اوّل، رد کردن درخواست ازسوی موجود برتر به‌صورت بیان مستقیم و قاطع، امری شایع در گفتمان قرآن است. در موقعیت دوم، از سازوکارهای ادب­‌ورزانه‌­ای مانند بهانه آوردن و درخواست‌­های غیرمنطقی، بیان شرط و غیر آن استفاده شده و در موقعیت سوم نیز استفاده از کنش­‌های حافظ وجهه برای عمل رد کردن به­‌فراوانی دیده می­‌شود. 
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Politeness Mechanisms in the "Rejecting" Action in the Qur'an based on Brown and Levinson's politeness Theory

نویسندگان English

Mohammad Mahdi Ajilian Mafuq 1
Parvin Dabirian 2
1 assistant professor, Qur'an and jurisprudence department, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shiraz University (corresponding author)
2 MA in Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, Shiraz University
چکیده English

The Holy Qur'an, has dialogues and different situations in which pairs of requests and rejections have happened. In this research, the mechanisms of politeness in "rejecting" in the Qur'an discourse have been analyzed with the text-oriented qualitative method, relying on the face concept in Brown and Levinson's politeness theory. The research question is that depending on the type of audience, request and context, what politeness mechanisms are used in the Qur'an to reject? Request rejection is analyzed in three types of speech pairs with high and low positions, positive and negative poles, and with balanced poles. Based on the results, in the analysis of the first situation, rejecting the request from the superior being in the form of a direct and decisive statement is common in the Qur'an discourse. In the analysis of the second situation, politeness mechanisms such as making excuses and illogical requests, expressing conditions, etc. have been used. In the analysis of the third situation, the use of face saving actions for the rejection is frequently used.

کلیدواژه‌ها English

Qur'an discourse
politeness theory
speech acts
politeness mechanisms
rejection
Brown and Levinson
  1. قرآن کریم.
  2. تک­تبار، حسین و دیگران، «بررسی شیوه‌های رعایت ادب در صحیفۀ سجادیه»، مجلۀ انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، دورۀ چهاردهم، شمارۀ 49، 1397ش.
  3. خطیب، عبدالکریم، التفسیر القرآنى للقرآن، دار الفکر العربی، بیروت، 1424ق.
  4. دهقان نیری، مرضیه و دیگران، «ادب در گفتمان قرآن: گفت­وگوی موسی؟ع؟و فرعون در سورۀ اعراف»،مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال دوم، شمارۀ 4، 1397ش.
  5. رئیس­زاده، علیرضا و دیگران، «مطالعۀ گفتمان قرآن از دیدگاه براون و لوینسون و بررسی آن در ساختار مساجد اسلامی»، مطالعات هنر اسلامی، دورۀ بیستم، شمارۀ 50، 1402ش.
  6. شاه­عبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی­عشری، انتشارات میقات، تهران، 1363ش.
  7. صادقی تهرانی، محمّد، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنّة، فرهنگ اسلامی، قم، 1406ق. ‏
  8. قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگى درس­هایى از قرآن، تهران، 1383ش.
  9. مقدسی­نیا، مهدی و سید علی­اصغر سلطانی، «کاربردشناسی زبان و سازوکارهای ادب‌ورزی در برخی از ادعیۀ شیعه»، جستارهای زبانی، دورۀ پنجم، شمارۀ 5، 1393ش.
  10. مکارم شیرازى، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1371ش.
  11. هادیلو، بهمن، «بازتاب ادب‌ورزی در ساخت زبانی قرآن کریم در پرتو نظریۀ ادب "براون و لوینسون"»، پژوهش­های زبان­شناختی قرآن، دورۀ دوازدهم، شمارۀ 1، 1403ش.