مشکوة

مشکوة

بررسی شبکۀ رفتاری حضرت موسی(ع)در قرآن و تأثیر آن بر فهم معنایی آیات 25 تا 30 سورۀ طه

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسنده
سید مرتضی فری زنی
مربّی و عضو پژوهشکدۀ بین‌المللی امام رضا(ع) جامعة‌ المصطفی خراسان (گروه مطالعات تطبیقی اسلام و ادیان) و دکترای دین‌پژوهی دانشگاه ادیان و مذاهب.
10.22034/mishkat.2025.487393.2453
چکیده
حضرت موسی(ع)از پیامبران بزرگ و شخصیت‌های برجسته‌­ای است که وقایع زندگی ایشان در آیات مختلف قرآن آمده است. در پژوهش حاضر کوشیده از طریق مقایسۀ رفتارهای موسی(ع)با مدل «DISC»، سبک ارتباطی آن حضرت(ع)با مردم زمانه‌­اش مشخص شود. مدل DISC مدلی شناخته‌شده در روان­شناسی است که در آن، رفتار افراد براساس چهار بعد اصلی تقسیم‌بندی می‌­شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که حضرت موسی(ع)شخصیتی با ویژگی­‌های خطرپذیری بالا، رقابتی، عمل‌گرا، قاطع و مسئولیت‌پذیر بوده است. این ویژگی‌ها با ابعاد «DI»، «D» و «DC» مدل DISC هم‌خوانی دارد. با توجه به یافته‌های یادشده به نظر می‌رسد که حضرت موسی(ع)در آیات 25 تا 30 سورۀ طه درپی یافتن راهی برای حفظ آرامش و صبر در مواجهه با مخالفان و بهبود مهارت‌های ارتباطی خود بوده است. همچنین درخواست ایشان از خداوند برای شرح صدر و ‌گشودن عقدۀ کلامی ناظر به خویشتن ­داری در اقدام غیرکلامی و صراحت لهجه بوده که ضرورت آن را پیش­تر در برخورد با مرد قبطی و فرعونیان دریافته است. روش پژوهش حاضر براساس محتوای کیفی در متون دینی بوده و از جنبۀ روان­ شناختی به تحلیل مضامین آیات پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها
شبکۀ رفتاری حضرت موسی(ع)
شرح صدر
دغدغۀ رسالت
مهارت ارتباط
آیات 25 تا 30 سورۀ طه
روش DISC
موضوعات

عنوان مقاله English

Prophet Moses’ (A.S.) Behavioral Network Analysis in the Qur’an and Its Impact on the Interpretative Understanding of Verses 25 to 30 , Taha Surah

نویسنده English

Seyyed Mortaza Farizani
Instructor and Member of the International Imam Reza Research Institute (Comparative Studies of Islam and Religions Group) ,Ph.D. in Religious Studies, Khorasan Al-Mustafa University, University of Religions and Denominations
چکیده English

Prophet Moses (A.S.) is one of the great prophets and a prominent figure whose life events are mentioned in the Qur’an various parts. This research aims to identify his communicative style with the people by comparing the behaviors of Prophet Moses (A.S.) with the DISC model (a well-known psychological model that categorizes people's behaviors based on four main dimensions). The results indicate that Prophet Moses (A.S.) exhibited a high-risk-taking personality, competitive, action-oriented, decisive, and responsible. These traits align with the D, DI, and DC dimensions of the DISC model. Given these findings, it seems that in verses 25 to 30 of Taha Surah, Prophet Moses (A.S.) is seeking ways to maintain calm and patience in the face of opposition and improve his communication skills. In addition, his request for an expansion of the breast and verbal resolution from God reflects self-restraint in non-verbal actions and straightforwardness in his previous encounters with the Copts and Pharaohs. The research method is qualitative content analysis of religious texts and psychologically analyzes the verses themes.

کلیدواژه‌ها English

Moses's behavioral network (A.S.)
breast expansion
prophecy concerns
communication skills
verses 25 to 30 of Taha Surah
DISC method
  1. قرآن کریم.
  2. شریف رضی، محمّد بن حسین، نهج ‌البلاغة، شارح: صبحی صالح، مؤسسة دار الهجرة، قم، 1414ق.
  3. ابن عاشور، محمّد الطاهر، التحریر و التنویر، مؤسسة التاریخ العربی، بیروت، 1420ق.
  4. ابن میمون، موسی، دلالة الحائرین، تصحیح: حسین اتای، مکتبة الثقافة الدینیة، القاهرة، بی­تا.
  5. تستری، سهل بن عبدالله، تفسیر التسترى، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1423ق.
  6. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، انتشارات اسراء، قم، 1399ش.
  7. حسینی طهرانی، محمّدحسین، نور ملکوت قرآن، علامه طباطبایی، مشهد مقدس، 1416ق.
  8. حقّی برسوی، اسماعیل بن مصطفی، تفسیر روح البیان، دار الفکر، بیروت، بی­تا،
  9. خطیب، عبد الکریم، التفسیر القرآنى للقرآن، دار الفکر العربی، بیروت، 1424ق.
  10. رفیعی هنر، حمید، «جریا­ن­شناسی روان­شناسی اسلامی در عصر حاضر: بررسی فراترکیب»، دوفصلنامۀ علمی روان­شناسی فرهنگی، شمارۀ پیاپی 1، شهریور 1399ش.
  11. زحیلی، وهبة، التفسیر المنیر فى العقیدة و الشریعة و المنهج، دار الفکر، دمشق، 1411ق.
  12. سیوطی، عبد الرحمن، الدر المنثور فى التفسیر بالمأثور، کتابخانۀ عمومى آیت­الله مرعشى نجفى، قم، 1404ق.
  13. شجاعی، محمّدصادق، «روش تحلیل کیفی محتوای متون دینی: مبانی نظری و مراحل اجرا» مطالعات اسلام و روان­شناسی، سال چهاردهم، شمارۀ 27، 1399ش.
  14. شعرانی، ابوالحسن، پژوهش­هاى قرآنى علامه شعرانى، بوستان کتاب، قم، 1386ش.
  15. صادقی تهرانی، محمّد، الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السّنّة، فرهنگ اسلامی، تهران، 1406ق.
  16. طباطبایى، محمّدحسین‏، ‏المیزان فی تفسیر القرآن‏، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1390ق‏.
  17. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، دار المعرفة، بیروت، 1408ق.
  18. طنطاوی، محمّد سیّد، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، نهضة مصر، القاهرة، 1997م.
  19. طوسی، محمّد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، بی­تا.
  20. علم الهدی، علی بن حسین، تنزیه الأنبیاء، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1431ق.
  21. عیاشی، محمّد بن مسعود، تفسیر العیاشى، تصحیح: هاشم رسولی، مکتبة العلمیة الإسلامیة، تهران، 1380ق.
  22. فری زنی، سیّد مرتضی، «بررسی روان‌شناسانۀ شاخص­های رهبری انبیا و اولیا در قرآن براساس مدل­های رفتاری DISC»، رسالۀ دکتری، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، 1402ش.
  23. فری زنی، سیّد مرتضی، «پیامدهای خصیصۀ گفتگومداری پیامبر اکرم؟ص؟ براساس زنجیرۀ رفتاری غالب ایشان در قرآن»، مجلۀ مطالعات اسلام و روان­شناسی، شمارۀ 33، 1402ش.
  24. قرطبی، محمّد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، ناصرخسرو، تهران، 1364ش.
  25. قطب، سیّد، فی ظلال القرآن، دار الشروق، بیروت، 1425ق.
  26. مدرسی، محمّدتقی، من هدى القرآن، دار محبی الحسین، تهران، 1419ق.
  27. مغنیة، محمّدجواد، التفسیر الکاشف، دار الکتاب الإسلامی، قم، بی­تا.
  28. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1371ش.
  29. نهاوندی، محمّد، نفحات الرحمن فى تفسیر القرآن، مؤسسة البعثة، قم، 1429ق.
  30. هادیان رستانی، الهه، «بررسی دیدگاه مفسّران دربارۀ مراد از فصیح نبودن حضرت موسی؟ع؟»، دوفصلنامۀ آموزه­های قرآنی، دورۀ هفدهم، شمارۀ 22، 1399ش.