مشکوة

مشکوة

بررسی شناختی طرح‌واره‌های تصویری داستان حضرت موسی (ع) در سورۀ قصص براساس نظریۀ لیکاف و جانسون

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشگاه تهران.
2 دانشجوی دکتری دانشگاه تهران.
چکیده
زبان‌شناسیِ شناختی یکی از مهم‌ترین رویکردهای زبان‌شناسی مدرن به‌شمار می‌آید که میان زبان و اندیشه، ارتباط معناداری برقرار می‌کند و دامنۀ مباحث آن نظریه‌های مختلفی را دربرمی‌گیرد. ازجملۀ این نظریه­‌ها نظریۀ طرح­واره‌های تصویری است که در زبان‌شناسی شناختی، به‌عنوان ساختارهایی جسمانی‌شده برای بازنمایی مفاهیم انتزاعی شناخته می‌شوند. در قرآن کریم، مفاهیم انتزاعی بسیاری وجود دارد که در قالب مجموعه‌ای از مفاهیم عینی بیان شده‌اند. بررسی این مفاهیم به مخاطب در فهم و درک صحیح‌تر فرهنگ قرآنی یاری می‌رساند. پژوهش پیش رو داستان حضرت موسی(ع) در سورۀ قصص را از دیدگاه زبان‌شناسی شناختی و با تأکید بر نقش طرح­واره‌های تصویری تحلیل و تبیین کرده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که طرح­واره‌های حجمی مانند تصویرسازیِ دل مادر حضرت موسی(ع) و دیگر نشانه‌های الهی، طرح­واره‌های حرکتی مانند ترسیم مسیرهای رشد و تعالی و نیز طرح­واره‌های قدرتی­ چون نمایش موانع و حمایت‌های الهی موجب عمیق­‌تر شدن تأثیرگذاری پیام قرآنی بر ذهن و قلب مخاطبان شده است. همچنین پژوهش حاضر نشان‌دهندۀ هنرمندی بی‌­مانند قرآن در بهره‌گیری از مفاهیم حسّی برای تسهیل درک و فهم معنا و افزایش تأثیرگذاری آن بر شنونده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Cognitive Analysis of the Image Schemas in the Narrative of Moses in Al-Qasas, Surah Based on the Lakoff and Johnson Theory

نویسندگان English

Ezzat Molla Ebrahimi 1
Mostafa Qudneh 2
1 Professor, University of Tehran
2 PhD student, University of Tehran
چکیده English

   Cognitive linguistics is one of the most important approaches in modern linguistics, establishing a meaningful connection between language and thought, and its scope encompasses theories that take various forms. Among these theories are image schemas, which in cognitive linguistics are known as embodied structures for representing abstract concepts. In the Holy Qur’an, there are many abstract concepts that are expressed through a set of Objective concepts. Examining these concepts helps the audience to more accurately understand and comprehend Qur’anic culture. The present study analyzes the story of Moses in al-Qasas Surah from the perspective of cognitive linguistics, with an emphasis on the role of image schemas. The findings indicate that volumetric schemas, such as the imagery of Moses’ mother’s heart and other divine signs, as well as motor schemas, like the depiction of paths of growth and excellence, and even power schemas, such as the portrayal of obstacles and divine supports, deepen the effectiveness of the Qur’anic message on the readers’ minds and hearts. The study also demonstrates the unparalleled artistry of the Qur’an in utilizing sensory concepts to facilitate comprehension of meaning and to enhance its impact on the listener.

کلیدواژه‌ها English

Cognitive semantics
image schemas
Al-Qasas Surah
Prophet Moses
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌ منظور، جمال‌الدّین ابوالفضل، لسان العرب، تحقیق: عبداللّه علی کبیر و دیگران، دار المعارف، القاهرة، بی­تا.
  3. جانسون، مارک، بدن در ذهن: مبنای جسمانی معنا، تخیّل، استدلال، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، آگاه، تهران، 1397ش.
  4. درویش، محی‌الدین، اعراب القرآن و بیانه، دار الإرشاد للشئون الجامعیة، دمشق، 1415ق.
  5. راسخ‌ مهند، محمّد، درآمدی بر زبان­شناسی شناختی: نظریه­ها و مفاهیم، سمت، تهران، 1393ش.
  6. روشن، بلقیس و لیلا اردبیلی، مقدّمه­ای بر معناشناسی شناختی، نشر علم، تهران، 1392ش.
  7. صفوی، کورش، «بحثی دربارۀ طرح­واره­های تصویری از دیدگاه معنی­شناسی شناختی»، نامۀ فرهنگستان، سال ششم، شمارۀ 1، تابستان 1382ش.
  8. صیّادی­نژاد، روح­اللّه و دیگران، «بررسی و تحلیل طرح‌واره‌های استعاری­ـ تصوّری در قصاید سینیۀ بحتری و احمد شوقی»، فصلنامۀ لسان مبین، سال دهم، شمارۀ 37، 1398ش.
  9. عامری، عبدالعالی، «الدلالة المعرفیة و هندسة المعنی»، مجلة جامعة بابل للعلوم الانسانیة، شمارۀ 28، 2020م.
  10. فتوحی، محمود، سبک­شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، سخن، تهران، 1392ش.
  11. قائمی‌نیا، علیرضا، معناشناسی شناختی قرآن، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، تهران، 1400ش.
  12. لیکاف، جورج، قلمرو تازۀ علوم شناختی؛ آنچه مقوله‌ها دربارۀ ذهن فاش می­کنند، ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی، آگاه، تهران، 1400ش.
  13. لیکاف، جورج و مارک جانسون، استعاره‌هایی که با آن­ها زندگی می‌کنیم، ترجمۀ هاجر آقاابراهیمی، مهارت، تهران، 1397ش.
  14. نوازنی، رحمان و عزّت ملاابراهیمی، «تحلیل ‌شناختی طرح‌واره‌‌های تصویری در مناجات خمس­عشر با تکیه بر نظریۀ جانسون و لیکاف»، دوفصلنامۀ دعاپژوهی، سال سوم، شمارۀ 5، پاییز و زمستان 1402ش.
  15. نورمحمّدی، مهتاب، «تحلیل مفهومی استعاره‌های نهج­البلاغه: رویکرد شناختی»، پایان­نامۀ مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرّس، 1387ش.
  16. یاره، زهرا، «بررسی طرح‌واره‌های تصویری داستان‌های قرآن کریم براساس آرای لیکاف و جانسون»، پایان‌نامۀ مقطع کارشناسی ارشد، دانشگاه ایلام، 1401ش.