مشکوة

مشکوة

تحلیل روان‌شناختی گفتمان سورۀ انشقاق با بهره‌گیری از نظریۀ کنش گفتاری جان سرل

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد علوم قرآن حدیث، دانشگاه پیام نور، فسا، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بهره‌گیری از نظریه‌های نوین زبان‌شناسی در تحلیل متون دینی، به بررسی روان‌شناختی کنش گفتاری سورۀ انشقاق بر پایۀ نظریۀ جان سرل می‌پردازد. این پژوهش با رویکرد تحلیلی و تمرکز بر نظام گفتمانی و بافت زبانی می­‌کوشد زمینه­‌های تازه­ای برای فهم عمیق‌تر سوره‌ها و آموزه­‌های قرآنی فراهم آورد. سه نظام گفتمانی موجود در سورۀ انشقاق بر تلاش­ مداوم و مستمر انسان در زندگی و نقش این تلاش‌ در شکل‌گیری سرنوشت نهایی او در ملاقات با خدا تأکید کرده و آن را مورد بازنمایی قرار می­‌دهند.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کنش‌های اظهاری و عاطفی، به­‌ترتیب، از بیشترین بسامد و تأثیر در گفتمان این سوره برخوردارند. کنش اظهاری بر ضرورت پذیرش تحولات بنیادین و آمادگی برای ملاقات نهایی با خداوند تأکید دارد و در مقابل، کنش عاطفی به برانگیختن احساسات عمیق‌تر و بیان وضعیت مطلوب و بحرانی نیکوکاران و گناهکاران می‌پردازد. درمجموع، کنش اظهاری جنبۀ آمادگی و کنش عاطفی جنبۀ ارائۀ وضعیت انسان را نمایان می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Psychological Discourse Analysis of Al-Inshiqaq Surah Based on John Searle's Speech Act Theory

نویسندگان English

Mansour Homeirani 1
Ebrahim Zare'ifar 2
1 M.A, Qur'an and Tradition Sciences, PNU, Fasa, Iran (corresponding author)
2 Theology and Islamic Studies Department, Islamic Azad University, Fasa, Iran
چکیده English

This study aims to apply modern linguistic theories to the analysis of religious texts, focusing on the psychological dimensions of speech acts in Al-Inshiqaq Surah, based on John Searle’s Speech Act Theory. Adopting an analytical approach and emphasizing discourse structures as well as linguistic context, the research seeks to provide new context for a deeper understanding of Qur’anic Surahs and teachings. The discourse structure of Surah Al-Inshiqaq reflects three core thematic systems, all centered around the continuous human effort throughout life and its impact on one's ultimate destiny in meeting with God. Findings reveal that assertive and expressive speech acts are the most frequent and influential within the Surah’s discourse. Assertive acts emphasize the necessity of accepting fundamental transformations and preparing for the final encounter with God, while expressive acts aim to evoke deep emotional responses by portraying the ideal and critical states of the righteous and the sinful. Overall, assertive acts highlight the theme of spiritual preparedness, whereas expressive acts illustrate the existential condition of human beings.

کلیدواژه‌ها English

Qur’an
Al-Inshqaq Surah
Speech Act
John Searle
Psychology
Discourse
  1. قرآن کریم،ترجمۀ محمد مهدی فولادوند.
  2. آستین، جون، نظریة أفعال الکلام، ترجمه: عبدالقادر قینینی، دار الکتاب، القاهرة، 1991م.
  3. ابن عاشور، محمّد، التحریر و التنویر، دار التونسیة للنشر، تونس، 1984ق.
  4. ابن منظور، محمّد بن مکرّم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1414ق.
  5. ابن یعیش، یعیش بن علی، شرح المفصّل، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1422ق.
  6. ابو سعود، محمّد بن مصطفی، تفسیر أبی السعود المسمّی إرشاد العقل السلیم إلى مزایا الکتاب الکریم، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، بی­تا.
  7. استیور، دان، فلسفۀ زبان دینی، ترجمۀ ابوالفضل ساجدی، نشر ادیان، قم، 1384ش.
  8. بهجت­پور، عبدالکریم، شناخت­نامۀ تنزیلی سوره­های قرآن کریم، مؤسسۀ تمهید، قم، 1394ش.
  9. بهرام­پور، شعبانعلی، درآمدی بر تحلیل گفتمان و تحلیل گفتمانی، انتشارات فرهنگ گفتمان، تهران، 1379ش.
  10. چپمن، شیوان، از فلسفه به زبان­شناسی، ترجمۀ حسین صافی، گام نو، تهران، 1384ش.
  11. خطیب، عبدالکریم، تفسیر القرآنی للقرآن، دار الفکر العربی، القاهرة، 1390ق.
  12. دروزة، محمّد عزّة، التفسیر الحدیث، دار الفکر العربی، القاهرة، 1383ق.
  13. راغب اصفهانی، ابوالقاسم الحسین بن محمّد، المفردات فی غریب القرآن، صادق، تهران، 1378ش.
  14. زمخشری، ابوالقاسم محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، دار الکتاب العربی، بیروت، 1407ق.
  15. زوزنی، حسین بن احمد، شرح المعلّقات السّبع، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1423ق.
  16. سامرایی، فاضل صالح، معانی النحو، دار الفکر، اردن، 1420ق.
  17. شیرزاد، علیرضا و محمّدعلی رضایی اصفهانی، «تبیین مبانی تفسیر روان­شناختی قرآن کریم»، مطالعات قرآن و حدیث، سال چهاردهم، شمارۀ اول (پیاپی 27)، پاییز 1399ش.
  18. صانعی­پور، محمّدحسن، مبانی تحلیلی کارگفتی در قرآن کریم، دانشگاه امام صادق؟ع؟، تهران، 1390ش.
  19. الصحراوی، مسعود، التداولیة عند علماء العرب، دار الطلیعة، بیروت، 2005م.
  20. صفوی، کورش، درآمدی بر معناشناسی، پژوهشکدۀ فرهنگ و هنر اسلامی، تهران، 1383ش.
  21. صفوی، کورش، فرهنگ توصیفی معناشناسی، فرهنگ معاصر، تهران، 1378ش.
  22. طباطبائی، محمّدحسین، ترجمۀ تفسیر المیزان، ترجمۀ محمّدباقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1360ش.
  23. فخر رازی، ابو عبدالله محمّد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح ‌الغیب)، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1420ق.
  24. فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، دار صادر، بیروت، 1414ق.
  25. فرکلاف، نورمن، تحلیل گفتمان انتقادی، ترجمۀ فاطمه شایسته پیران و دیگران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها، تهران، 1379ش.
  26. قرشی، سیّد علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، دفتر نشر نوید اسلام، قم، 1391ش.
  27. لارسن، رندی جِی و دیوید ام باس، روان­شناسی شخصیت، ترجمۀ فرهاد جمهری و دیگران، انتشارات رشد، تهران، 1400ش.
  28. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1352ش.
  29. نجاتی، محمّد عثمان، قرآن و روان­شناسی، ترجمۀ عبّاس عرب، بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، 1372ش.
  30. نجار، زغلول، تفسیر الآیات الکونیة فی القرآن الکریم، مکتبة الشروق الدولیة، القاهرة، 1428ق.
  31. نحلة، احمد محمود، آفاق جدیدة فی البحث اللغوی المعاصر، دار المعرفة الجامعیة، مصر، 2003م.
  32. ون دایک، تئون، مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان­کاوی انتقادی، ترجمۀ پیروز ایزدی و دیگران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها، تهران، 1383ش.
  33. وید، کرول و دیگران، روان­شناسی عمومی، ترجمۀ هامایاک آوادیس­یانس و دیگران، انتشارات رشد، تهران، 1397ش.
  34. یول، جورج، کاربردشناسی زبان، ترجمۀ محمّد عموزاده و منوچهر توانگر، سمت، تهران، 1373ش.