مشکوة

مشکوة

بازخوانی آیات موهم نفی معجزه از پیامبر (ص) براساس تبیین چیستی و چگونگی معجزات اقتراحی

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسنده
استاد و عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
چکیده
در مجموعه‌ای از آیات، به ردّ درخواست مشرکان برای ارائۀ معجزه اشاره شده است. گروهی این آیات را دلیل بر نفی مطلق معجزات پیامبر(ص)، ازجمله نفی اعجاز قرآن قلمداد کرده‌اند. مفسران در پاسخ، این آیات را ناظر به خصوص معجزات اقتراحی دانسته‌اند. امّا در تعریف معجزۀ اقتراحی و تحلیل آیات مرتبط، نقایص و اشکالات متعددی وجود دارد که پاسخ به شبهۀ یادشده را مخدوش کرده و خود موجب اشکالات دیگری شده است. پژوهش پیش رو با استفاده از روش کتابخانه‌ای و شیوۀ توصیفی _ ­تحلیلی، به نقد و بررسی آرای تفسیری ارائه‌­شده دراین­‌باره و تحلیل آیات مرتبط می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هرچند آیات نافی معجزه ناظر به خصوص معجزات اقتراحی است، معجزۀ اقتراحی فقط به‌معنای «معجزۀ درخواستی افراد» نیست؛ اگرچه بسیاری از معجزات درخواستی نیز ارائه شده است. واقعیت این است که منظور از معجزات اقتراحی در این اصطلاح، خواسته‌های متنوّع و ماجراجویانه‌ای است که معاندان لجوج، بدون هدفِ رسیدن به حقیقت، درخواست کرده‌­اند و به‌­طبع هیچ­گونه اثری در هدایت مردم یا اثبات نبوت نداشته است. همچنین براساس نظر مشهور، سنّت الهی بر این بوده که پس از ارائۀ معجزات اقتراحی و تکذیب مردم، عذاب نازل شود و چون نزول عذاب استیصال پس از بعثت پیامبر(ص) منتفی است، درخواست معجزات اقتراحی نیز رد شده است. این در حالی است که براساس آیات قرآن، ملازمه‌ای بین ارائۀ معجزات اقتراحی و نزول عذاب وجود ندارد؛ بلکه ملازمه بین اتمام­‌حجت، با همۀ عناصر آن، و نزول عذاب برقرار است. تحلیل صحیح این مطلب، افزون بر ارائۀ پاسخ دقیق به نفی معجزات پیامبر(ص)، فاقد اشکالاتی خواهد بود که دستاویز مخالفان در تقویت شبهه شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Revisiting Verses with Impression of Negating the Prophet’s Miracle Based on an Elucidation of the Essence and Manner of Suggested Miracles

نویسنده English

Javad Iravani
Professor, Department of Qur’an and Tradition Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran
چکیده English

In a series of verses, there is a reference to refuting the disbelievers’ request for presenting a miracle. Some have considered these verses as evidence for the absolute negation of the Prophet’s miracles, including negation of the miracle of the Qur’an. In response, commentators have understood these verses as referring to specific suggested miracles. Yet, in defining suggested miracles and analyzing the related verses, there are numerous defects and issues that undermine the response to the aforementioned doubt and raise further problems. The current research, employing a library-based method and a descriptive-analytical approach, critiques and evaluates the interpretive views presented in this regard and analyzes the related verses. The findings show that although the verses denying miracles pertain to specific suggested miracles, suggested miracles do not merely mean “miracles requested by people”; indeed, many requested miracles have also been presented. The reality is that what is meant by suggested miracles in this term are diverse and adventurous requests made by stubborn opponents, without a genuine aim of reaching truth, and thus they have no influence on guiding people or proving prophethood. Furthermore, according to the popular view, the divine tradition has been that after presenting suggested miracles and the people’s denial, a punishment descends, and since the descent of punishment is null after the Prophet’s mission, the requests for suggested miracles are rejected. This is while, according to the Qur’anic verses, there is no implication that presenting suggested miracles leads to the descent of punishment; rather, there is an implication between completing the argument, with all its elements, and the descent of punishment. A correct analysis of this matter, in addition to providing a precise answer to the negation of the Prophet’s miracles, will be free from issues that opponents have used to reinforce the doubt."

کلیدواژه‌ها English

miracle
Qur&‌rsquo؛ anic miracle
suggested miracles
punishment of despair
1. قرآن کریم (با استفاده از ترجمه حسین انصاریان).
2. نهج البلاغة، تحقیق: صبحی صالح، مؤسّسة دار الهجرة، قم، 1414ق.
3. ابن ابی‌‌الحدید، عبدالحمید بن محمّد، شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمّد ابوالفضل ابراهیم، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1387ق.
4. ابن ‌منظور، محمّد بن مکرم، لسان العرب، نشر ادب الحوزة، قم، 1405ق.
5. بغوى، حسین بن مسعود، تفسیر البغوى المسمّی معالم التنزیل‏، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1420ق. 
6. بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1418ق.
7. حائری طهرانی، علی، تفسیر مقتنیات الدرر، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 1338ش.
8. خوئی، سیّد ابوالقاسم، بیان در علوم و مسائل کلّى قرآن، ترجمۀ هاشم هاشم­زادۀ هریسى و محمّدصادق نجمی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‏، تهران، 1382ش.
9. خوئی، سیّد ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، دار الثقلین، قم، 1418ق.
10. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد، مفردات الفاظ القرآن، دارالشامیه، بیروت، 1412ق.
11. رشید رضا، محمّد، تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، دار المعرفة، بیروت، 1414ق.
12. زمخشری، محمود بن عمر، أساس البلاغة، دار صادر، بیروت، 1979م.
13. زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، دارالکتاب العربی، بیروت، 1407ق.
14. صادقی تهرانی، محمّد، الفرقان فی تفسیر القرآن، انتشارات فرهنگی اسلامی، قم، 1365ش.
15. طباطبائی، سیّد محمّدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسّسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، 1417ق.
16. طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر جوامع الجامع، انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزۀ علمیۀ قم‏، تهران، 1377ش.
17. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ناصرخسرو، تهران، 1372ش.
18. طوسی، محمّد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، بی­تا.
19. فخر رازی، محمّد بن عمر، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، 1420ق.
20. فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، التفسیر الصافی، تحقیق: حسین اعلمی، مؤسّسة الهادی، قم، 1416ق.
21. قاسمی، محمّد جمال‌الدین، محاسن التأویل، دار الکتب العلمیة، بیروت، 1418ق.
22. قرطبی، محمّد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، مؤسّسة التاریخ العربی، بیروت، 1405ق.
23. قطب، سیّد، فی ظلال القرآن، دار الشروق، بیروت، 1412ق.
24. کراجکى، محمّد بن على‏، کنز الفوائد، دار الذخائر، قم، 1410ق.
25. کریمی، مصطفی، «معجزات و کرامات پیامبر اعظم؟ص؟»، معرفت، شمارۀ  108، 1385ش.
26. محلی، جلال‌الدین محمّد بن احمد و جلال‌الدین سیوطی،  تفسیر الجلالین، مؤسّسة النور للمطبوعات‏، بیروت، 1416ق.
27. مراغی، احمد مصطفی، تفسیر المراغی، دار الفکر، مصر، بی‌تا.
28. مغنیة، محمّدجواد، التفسیر الکاشف، دار الکتاب الإسلامی، تهران، 1424ق.
29. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، پیام امام امیرالمؤمنین؟ع؟، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1379ش.
30. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1373ش.
31. میرباقری، محمّدعلی، رساله­ای انتقادی در باب اعجاز قرآن، بی‌نا، بی‌جا، 1398ش.