مشکوة

مشکوة

بازخوانی تحلیلی نقش ورع در سلامت روان از دیدگاه امام علی (ع)

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم و معارف نهج‌البلاغه، دانشگاه میبد.
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران (نویسنده مسئول).
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
چکیده
ازجمله مسائل مهم جامعۀ انسانی سلامت روان است که ورع، به‌عنوان یکی از توصیه‌های مؤکّد امام علی(ع)، نقش مهمّی در ایجاد و حفظ آن دارد. پژوهش پیش رو با روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته  و برای گردآوری اطلاعات از روش ‌اسنادی استفاده شده  و بر آن است که با تمرکز بر آموزه‌های امام علی(ع) و واکاوی مفهوم ورع، راهکاری برای سلامت روان ارائه دهد.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سلامت روانی فرد بر شناخت فلسفۀ زندگی، تعیین باورها و ارزش‌های فردی، مدیریت و کنترل احساسات، پرهیز از قضاوت‌های نابجا و انضباط فردی استوار است و ورع در همۀ این موارد، با ارزیابی، مدیریت، تعدیل و هدایت احساسات، افکار و رفتار فرد نقش بسزایی در سلامت روان ایفا می‌کند. نتایج پژوهش نیز نشان‌دهندۀ این است که ورع با تأثیر بر شناخت، هیجان و رفتار، هم به‌عنوان یک سیستم بازدارنده، از انحرافات اخلاقی جلوگیری می‌کند و هم به‌عنوان یک سیستم تسهیلگر به تقویت رفتارهای سازنده می‌پردازد که این فرایندها سرانجام به سلامت روان، ثبات شخصیتی و تعالی اخلاقی فرد می‌انجامند. این مدل همچنین می‌تواند مبنایی برای پژوهش‌های تجربی دربارۀ رابطۀ ورع از طریق شاخص‌های روان‌شناختی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Analytical Review of Piety Role in Mental Health from Imam Ali’s (A.S.) Perspective

نویسندگان English

Qasem Kohandel 1
Hamid Hamidian 2
Ahmad Zare' Zardini 3
1 PhD student, Nahj al-Balagha Sciences and Education, Meybod University
2 Associate Professor, Department of Qur'an and Tradition Sciences, Faculty of Theology, Meybod University, Meybod, Iran (Corresponding Author)
3 Associate professor of quran and hadith studies, faulty of theology, meybod university. Meybod. Iran.
چکیده English

One of the important issues of human society is mental health, and piety, as one of the emphatic recommendations of Imam Ali (A.S.), plays an important role in creating and maintaining it. The present study was conducted using a descriptive-analytical method and used documentary methods to collect information. It aims to provide a solution for mental health by focusing on the teachings of Imam Ali (A.S.) and analyzing the concept of piety.  Research findings show that mental health is based on understanding the philosophy of life, determining personal beliefs and values, managing and controlling emotions, avoiding inappropriate judgments, and personal discipline. In all of these cases, piety plays a significant role in mental health by evaluating, managing, adjusting, and guiding emotions, thoughts, and behavior. This model can also serve as a basis for empirical research on the relationship between piety and psychological indicators.

کلیدواژه‌ها English

Imam Ali (A.S.)
piety
mental health
mind
discipline
control
1. قرآن کریم.
2. آقاجانی، سیف‌اله و دیگران، «نقش مؤلفه‌های اجتناب شناختی و باور فراشناختی در پیش‌بینی کیفیت زندگی بیماران دیابتی»، روان‌شناسی سلامت، سال ششم، شمارۀ ۱، ۱۳۹۶ش.
3. ابن ابی الحدید، عبد الحمید بن هبة اللّه، شرح نهج البلاغة، کتابخانه آیت‌اللّه عظمی مرعشی نجفی، قم، 1404ق.
4. ابن فارس، ابی الحسن احمد، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبد السلام محمّد هارون، دار الفکر، بیروت، 1399ق.
5. ابن میثم بحرانی، میثم بن علی، شرح نهج البلاغة، دفتر نشر الکتاب، تهران، 1404ق.
6. ابوالقاسمی، حسن و نصیرالدین جاویدی، «نقش مدیریت هیجان در پیشگیری از آسیب‌های فردی‌‌ _ اجتماعی و مداخلات درمانی: ارائۀ مدل جدید در ارتقای سلامت معنوی»، مجلۀ سلامت معنوی، دورۀ اوّل، شمارۀ 3، 1401ش.
7. اعراب شیبانی، خدیجه و دیگران، «اثربخشی ذهنآگاهی مبتنی بر طرح‌وارۀ اسلامی معنوی بر افزایش خوش‌بینی مادران باردار و سلامت نوزاد»، روان‌شناسی سلامت، سال سیزدهم، شمارۀ 2، 1403ش.
8. امیری، حسین و دیگران، «مفهوم‌شناسی صبر در اسلام و معادل‌یابی آن در روان‌شناسی»، معرفت، سال بیست و دوم، شمارۀ 192، ۱۳۹۲ش.
9. باقری، خسرو، «نگاهی دوباره به تعلیم و تربیت اسلامی»، انتشارات مدرسه، تهران، 1385ش.
10. باقری‌فرد، فاطمه و دیگران، «اثربخشی امیددرمانی بر اجتناب شناختی‌ _ رفتاری و فعالیت‌های خودمراقبتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2»، روان‌شناسی سلامت، سال سیزدهم، شمارۀ 2، 1403ش.
11. تریسی، برایان، قدرت انضباط شخصی: 21 راه برای کسب شادی و موفقیت پایدار، ترجمۀ نجمه حسینی و دیگران، واشقان، تهران، 1390ش.
12. جمبالسکی، جرالد، فکرت را عوض کن، زندگی‌ات عوض می‌شود، ترجمۀ فریبا مقدم، دایره، تهران، 1380ش.
13. حسن‌زاده آملی، حسن، صد کلمه در معرفت نفس، الف. لام. میم، قم، 1390ش.
14. درایتی، مصطفی، ترجمۀ تصنیف غرر الحکم، ضریح آفتاب، مشهد، 1381ش.
15. رابینز، آنتونی، به سوی کامیابی (2)؛ نیروی عظیم درونی را فعال کنید، ترجمۀ مهدی مجردزادۀ کرمانی، مؤسسۀ فرهنگی راه‌بین، تهران، 1391ش.
16. رابینز، آنتونی، به سوی کامیابی (3)؛ دیدار با سرنوشت، ترجمۀ مهدی مجرد‌زادۀ کرمانی، مؤسسۀ فرهنگی راه‌بین، تهران، 1379ش.
17. رابینز، آنتونی، به سوی کامیابی؛ نیروی بی کران، ترجمۀ مهدی مجردزادۀ کرمانی، مؤسسۀ فرهنگی راه‌بین، تهران، 1379(آ)ش.
18. ربانی خوراسگانی، علی و مسعود کیانپور، «جامعه‌شناسی احساسات»، جامعه‌شناسی کاربردی، سال بیستم، شمارۀ 34، 1388ش.
19. رفیعی هنر، حمید و دیگران، «تبیین سازۀ خودمهارگری براساس اندیشۀ اسلامی»، روان‌شناسی و دین، سال هفتم، شمارۀ 27، ۱۳۹۳ش.
20. سعیدیان، فاطمه و دیگران، «تدوین و اثربخشی برنامۀ آموزش خودمدیریتی با تأکید بر مؤلفه‌های هشیاری و انتخاب بر جوانان»، فصلنامۀ فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، سال هشتم، شمارۀ 30، 1396ش.
21. شربتیان، محمدحسن، «ضرورت سلامت اجتماعی زنان در توسعۀ روستایی»، اولین همایش ملّی زن و توسعۀ پایدار روستایی، مشهد، دانشگاه فردوسی، 1393ش.
22. شولتز، دوان پی و  سیدنی الن شولتز،  تاریخ روان‌شناسی نوین، ترجمۀ علی‌اکبر سیف و دیگران، نشر دوران، تهران، ۱۳۷۸ش.
23. شولتز، دوان پی و  سیدنی الن شولتز،  نظریه‌های شخصیت، ترجمۀ یحیی سیّدمحمّدی، انتشارات روان، تهران، 1386ش.
24. صفاریان، مرضیه، «تحلیل اضلاع سه‌گانۀ سلامت روان با تأکید بر حدیث 24 کتاب چهل حدیث امام خمینی»، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه حکیم سبزواری، 1403ش.
25. صفائی حائری، علی، تربیت کودک، لیلة‌القدر، قم، 1403ش.
26. طالبی طادی، حمید و دیگران، «اثربخشی ذهن‌آگاهی کودکمحور بر کارکردهای اجرایی و اضطراب کودکان نارساخوان»، مجلۀ پیشرفت‌های نوین در روان‌شناسی علوم تربیتی و آموزش و پرورش، سال سوم، شمارۀ ۲۴، ۱۳۹۹ش.
27. طریحى، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق سیّد احمد حسینى‏، مرتضوى، تهران،1362ش.
28. علامه حلّی، حسن بن یوسف، الفین: بر لزوم عصمت امام؟ع؟، ترجمۀ جعفر وجدانی، سعدی، تهران، بی‌تا.
29. عیاشی، محمّد بن مسعود، تفسیر العیاشی، المطبعة العلمیة، تهران، 1380ق.
30. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، دار الهجرة، قم، 1367ش.
31. قربانی، فاطمه و دیگران، «ارتباط تنظیم هیجان و منبع کنترل با خودکنترلی شناختی در افراد وابسته به مواد»، روان‌شناسی بالینی و شخصیت (دانشور رفتار)، دورۀ پانزدهم، شمارۀ ۲، ۱۳۹۶ش.
32. کریمی‌فر، مسعود و دیگران، «اثربخشی آموزش مدیریت حافظۀ هیجانی بر راهبردهای تنظیم شناختی هیجان»، فصلنامۀ تازه‌های علوم شناختی، سال هجدهم، شمارۀ ۴، ۱۳۹۵ش.  
33. گروهی از نویسندگان، یادنامۀ کنگرۀ هزارۀ نهج‌البلاغه، بنیاد نهج‌البلاغه، تهران، 1360ش.
34. محمودیان، حسین و احمد امامی‌راد، «بررسی فقهی سیرۀ معصومین؟عهم؟  در تربیت اخلاقی»، مطالعات فقه تربیتی، سال پنجم، شمارۀ 11، ۱۳۹۸ش.
35. مطهری، مرتضی، انسان در قرآن، صدرا، تهران، 1385ش.
36. مطهری، مرتضی، حکمت‌ها و اندرزها، صدرا، تهران، 1397ش.
37. مطهری، مرتضی، مجموعۀ آثار 5، صدرا، تهران، 1389ش.
38. مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین؟ع؟، دار الکتب الاسلامیة، تهران، 1375ش.
39. منسوب به امام صادق؟ع؟، مصباح الشریعة و مفتاح الحقیقة، ترجمه و شرح حسن مصطفوی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران،1360ش.
40. نقوی قائنی، محمّدتقی، مفتاح السعادة فی شرح نهج البلاغة، مکتبة المصطفوی، تهران، 1440ق.
41. نهج البلاغة، تحقیق صبحی صالح، دار الهجرة، قم، 1414ق.
42. یزدی فیض‌آبادی، وحید و دیگران، «تعریف سلامت از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت: مروری کوتاهی بر نقدها و ضرورت یک تغییر پارادایم»، مجلۀ تخصصی اپیدمیولوژی ایران، دورۀ سیزدهم، شمارۀ 5، 1396ش.