مشکوة

مشکوة

واکاوی عوامل مؤثر بر هم‌‌ارزی معنایی میان واژگان ناهم ریشه (مطالعه موردی: پی‌درپی)

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشگاه شیراز، شیراز، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 دانشیار دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
10.22034/mishkat.2026.540306.2615
چکیده
بررسی خطای مترجم در انتخاب برابرنهادها و یکسان‌سازی شتاب‌زده میان برابرنهادهای واژگان ناهم‌ریشه، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در فرایند ترجمه قرآن کریم به شمار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف تبیین چرایی واحدپنداری مترجمان به مطالعه موردی برابرنهاد «پی‌درپی» پرداخته است تا عوامل مؤثر در یکسان‌انگاری مترجمان تبیین شود. بدین منظور با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی کوشش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود که چه عوامل موجب شده است تا مترجمان برابرنهاد یکسان را برای واژگان ناهم‌ریشه گزینش کنند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که انتخاب برابرنهاد «پی‌درپی» برای واژگان ناهم‌ریشه «مردفین، متتابعین، منضود، مدرار، عرف، مستمر، غیرممنون، حسوم، دأب، ترتیل، تنزیل، اختلاف، تترا» ازسوی برخی مترجمان برخاسته از عوامل مساعد برای واحدپنداری و اشتباه در گزینش برابرنهاد است. سبک مترجم، فقدان ساختار دستوری معادل در زبان مقصد، تکامد بودن واژه، واژگان مشترک و هم‌ریخت در زبان مبدأ و زبان مقصد، خلط هم‌آیندهای زبان مبدأ با زبان مقصد، تاثیرگذاری برداشت‌های تفسیری در گزینش برابرنهاد، عدم یکسان‌سازی معادل‌ها برای واژگان یکسان، نبود برابرنهاد در زبان مقصد بر مبنای دیدگاه مترجم، همگی از عوامل مؤثر بر برابرنهاد واحد «پی‌درپی» برای واژگان ناهم‌ریشه برشمرده شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analysis of Factors Affecting Semantic Equivalence among Words with Different Roots (Case Study: Consecutive)

نویسندگان English

Seyedeh Mahboubeh Kashfi 1
Zahra Qasemnejad 2
1 , PhD student, Shiraz University, Shiraz, Iran (Corresponding Author)
2 Associate Professor, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

Examining the translator's error in choosing equivalents and hasty unification among equivalents with different roots is an inevitable necessity in the process of translating the Holy Qur'an. For this purpose, using a descriptive-analytical method, an attempt has been made to answer the question of what factors have caused translators to choose the same equivalents for words with different roots. The results of the study indicate that the choice of the equivalent "consecutive" for the disjoint words "murdifīn, mutitābiīn, manḍūd, midirār, ‘urf, mustamar, ghayri mamnūn, husūm, da'b, tartīl, tanzīl, ikhtilāf, tatrā" by some translators is due to factors conducive to homogeneity and mistakes in the equivalent selection. The translator's style, the lack of equivalent grammatical structure in the target language, word coincidence, common and homonymous words in the source and target languages, the confusion of cognates of the source and target languages, the influence of interpretive perceptions on the selection of equivalents, the lack of uniformity of equivalents for identical words, the absence of equivalents in the target language based on the translator's perspective, and the translator's point of view about synonymy, are all factors that affect the "consecutive" single equivalent for words with different roots.

کلیدواژه‌ها English

words with different roots
synonyms
Persian translations of the Qur&‌‌‌‌‌‌rsquo
an
consecutive
1.         قرآن کریم.
1.    
2.   آیتی، عبدالمحمد، ترجمۀ قرآن کریم، انتشارات سروش، تهران، 1374ش.
3.   ابراهیمی، محمد حسین، ترجمۀه قرآن کریم، انتشارات تأمین، قم، 1394ش.
4.   ابن ابن‌درید، ابوبکر محمد بن حسن، جمهرةه اللغه، بنیاد پژوهشهای اسلامی، مشهد، 1428ق.
5.   ابن ابن‌فارس، احمد، معجم مقایئیس اللغه، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، 1404ق.
6.   ابوحیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط فی التفسیر، دارالفکر، بیروت، 1420ق.
7.   ارفع، کاظم، ترجمۀجمه قرآن کریم، فیض کاشانی، تهران، 1381ش.
8.   ازهری، محمد بن احمد، معانی القراءات، دارالکتب العلمیه، بیروت، 1414ق.
9.   استادولی، حسین، ترجمۀه قرآن کریم، انتشارات اسوه، قم، 1385ش.
10.    اسدی، لیلا، «واژه‌های قریب‌المعنی و اعجاز قرآن»، بیّنات، سال بیستویکم، شمارۀ 4، 1393ش.
11.   امامی، ابوالقاسم، ترجمۀه قرآن کریم، سازمان اوقاف و امور خیریه، قم، 1370ش.
12.   انصاریان، حسین، ترجمۀه قرآن کریم، سازمان اوقاف و امور خیریه، قم، 1383ش.
13.   ایران‌پناه، اکبر، ترجمۀه قرآن کریم، پیک فرهنگ، تهران، 1378ش.
1.         آیتی، عبدالمحمد، ترجمه قرآن کریم، انتشارات سروش، تهران، 1374ش.
14.   بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، داراإحیاء التراث العربی، بیروت، 1418ق.
15.   بیکر، مونا، به عبارت دیگر، مترجم ترجمۀ علی بهرامی، رهنما، تهران، 1393ش.
16.   پالمر، فرانک، نگاهی تازه به معنی‌شناسی، ترجمۀه کوروش صفوی، نشر مرکز، تهران، 1381ش.
17.   پاینده، ابوالقاسم، ترجمۀه قرآن کریم، جاویدان، تهران، 1373ش.
18.   ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان فی تفسیر القرآن؛  (تفسیر الثعلبی)، داراإحیاء التراث العربی، بیروت، 1422ق.
19.    جواهری، سید محمد حسن، روش‌شناسی ترجمۀه قرآن کریم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، 1395ش.
20.    جوهری، ابونصر اسماعیل بن حماد، الصحاح تاج اللغةه و صحاح العربیه، دارالعلم للملایین، بیروت، 1407ق.
21.    حجتی، مهدی، گلی از بوستان خدا، بخشایش، قم، 1384ش.
1.     حسینی، مریم سادات، «فرهنگ واژه‌های قریبالمعنی در قرآن کریم»، معرفت دین، سال اول، شمارۀ 1، 1398ش.
22.    
23.    خرمشاهی، بهاء‌الدین، بررسی ترجمه‌های امروزین فارسی قرآن کریم، مؤسسۀ فرهنگی ترجمان وحی، قم، 1388ش.
24.    خنیفرزاده، علی و بدری؛ واعظی آشتیانی، بدری، «آسیب فارسی‌زدگی در فهم حدیث با تأکید بر ترجمه‌های نهج ‌البلاغه»،   فصلنامۀه علمی _ -پژوهشی علوم حدیث، سال بیستم، شمارۀه 78 ، 1394ش.
1.          خیام‌پور، عبدالرسول، دستور زبان فارسی، کتابفروشی تهران، تهران، 1344ش.
25.    خرمشاهی، بهاء الدین، بررسی ترجمه‌های امروزین فارسی قرآن کریم، موسسه فرهنگی ترجمان وحی، قم، 1388ش.
26.    داود، محمد محمد، معجم الفروق الدلالیة فی القرآن الکریم لبیان الملامح الفارقة بین الألفاظ متقاربة المعنی والصیغ و الأسالیب المتشابهه، دارغریب، قاهره، 2008م.
27.    دهخدا، علی اکبر، لغتنامۀه فارسی، چاپخانۀه مجلس شورای ملی، تهران، 1334ش.
28.    راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، دارالقلم، بیروت، 1412ق.
29.    رضایی، محمدعلی، ترجمۀ معنایی قرآن، مؤسسۀ تحقیقاتی فرهنگی دارالذکر، قم، 1383ش.
30.    سیوطی، عبدالرحمن، البنهجةه المرضیةه فی شرح الالفیه، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، 1417ق.
31.    صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنّه، مؤوسسۀه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، 1406ق.
32.    صفوی، محمدرضا، ترجمۀه قرآن کریم، دفتر نشر معارف، قم، 1388ش.
33.    طاهری قزوینی، علی‌اکبر، ترجمۀه قرآن کریم، قلم، تهران، 1398ش.
34.    طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤوسسۀه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، 1352ق.
1.          فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، دارإحیاء التراث العرب، بیروت، 1420ق.
1.         راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، دارالقلم، بیروت، 1412ق.
1.         رضایی، محمد علی، ترجمه معنایی قرآن، موسسه تحقیقاتی فرهنگی دارالذکر، قم، 1383ش.
35.   طاهری قزوینی، علی اکبر، قرآن مبین، قلم، تهران، 1398ش.
36.    طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، دارالمعرفه، بیروت، 1408ق.
37.    طهماسبی، عدنان، سعدالله همایونی و ابوالفضل بهادری، «بررسی بنیادی برخی از الفاظ قریبالمعنی در قرآن کریم (دلالت‌ها _ کاربردها)»، پژوهش‌های ادبی _ قرآنی، سال اول، شمارۀ 1، 1392ش.
38.    فخررازی، محمدبن عمر، التفسیر الکبیر؛ مفاتیح الغیب، داراحیاء التراث العربی، بیروت، 1420ق.
39.    فضل‌الله، محمد حسین، من وحی القرآن، دارالملاک للطباعةه و النشر و التوزیع، بیروت، 1439ق.
40.    قلی زاده، حیدر، «مفعول مطلق و معادل ساختاری آن بر اساس ساختار زبانی قرآن کریم»،. بیّینات، سال هفتم، شمارۀه 26، 1379ش.
41.   کریمی‌نیا، مرتضی، یکسانی و هماهنگی ترجمۀه قرآن، ساخت‌های زبان فارسی و مسئلۀه ترجمۀه قرآن، انتشارات هرمس، تهران، 1389ش.
42.  کریمی‌نیا، مرتضی، «تکامد در قرآن: تحلیلی بر واژه‌ها و ترکیبات تک‌کاربرد در قرآن کریم»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، سال دوم، شمارۀه 47، 1393ش.
43.   مصباح زاده، عباس، ترجمۀه لفظی قرآن، بدرقۀه جاویدان، تهران، 1380ش.
44.   مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مرکز نشر آثار مصطفوی، تهران، 1368ش.
45.   مکارم شیرازی، ناصر، ترجمۀه قرآن کریم، امام علی بن ابیطالب؟ع؟(@)، قم، 1389ش.
1.         موسوی گرمارودی، علی، ترجمۀه قرآن کریم، قدیانی، تهران، 1384ش.
46.    
1.         ناظمیان، رضا، فن ترجمه (عربی _ فارسی)، دانشگاه پیام نور، تهران، 1386ش.
47.   
1.         یاسری، محمود، ترجمۀ قرآن کریم، بنیاد امام مهدی؟عج؟، قم، 1415ق.