مشکوة

مشکوة

شیوه تبیین رشد شجره طیبه در نظام تربیتی اسلام بر مبنای تحلیل محتوای روایات «مفتاح»

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکدۀ علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(رح)، قزوین، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 فارغ التحصیل سطح ۳ رشتۀ تفسیر و علوم قرآن، مؤسسۀ آموزش عالی حوزوی کوثر، قزوین، ایران.
10.22034/mishkat.2026.542917.2628
چکیده
هر نظام تربیتی، هدفی را برای نظام خود تعریف کرده است تا انسان را بر اساس آن، به سعادت مدنظر خود برساند. طبق آیات قرآن، «رشد»، هدف نظام تربیتی اسلام به‌عنوان یک نظام فکری و نه یک نظام رسمی و اجرایی است تا تعیین‌کننده عناصر این مسیر باشد. از همین رو، این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی درصدد پاسخگویی به این سؤال است که چگونه واژه مفتاح در روایات، رشد شجره طیبه را در نظام تربیتی اسلام تبیین می‌کند؟

انسان در این عالم، همه هستی خود، مانند رشد در نظام شجره طیبه «آتَینا إِبْراهِیمَ رُشْدَهُ» را از خزائن پروردگار دریافت می‌کند و اوست که به عنایت خویش این نظام پرورش را از خزائن غیب خود ساماندهی می‌کند و پیامبر و ائمه علیهم‌السلام را کلید یا کلیددار خزائن خویش قرار داده است تا بدین ترتیب، شجره طیبه را در مقابل شجره خبیثه طرح‌ریزی کند و هر یک از اجزای این درخت در هر مرتبه، کلید یا کلیددار این خزائن الهی هستند تا مصداق بارز این آیه شریفه شوند: «وَ السَّلامُ عَلى‌ مَنِ اتَّبَعَ الْهُدى‌».
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Method for Explaining the Good Tree Rectitude in the Islamic Educational System Based on the "the Key” Narrations Analysis

نویسندگان English

Mohadeseh Moeinifar 1
Fatemeh Mukhlesabadi Farahani 2
1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Islamic Sciences and Research, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran (Corresponding Author)
2 Level 3 Graduate, Qur'an Interpretation and Sciences, Kosar Islamic Science Education Complex, Qazvin, Iran
چکیده English

Every educational system has defined a goal for itself to lead humans to their desired bliss. According to the Qur'an verses, "Rectitude" is the goal of the Islamic educational system as an intellectual system and not a formal and executive system that determines the elements of this system. Therefore, this research, using the qualitative content analysis method, seeks to answer the question of how the word "Key" in narrations explains the growth of the Good Tree in the Islamic educational system.
In this world, man receives his entire existence, like growth in the system of the good tree, "We gave Abraham aforetime his rectitude" from the treasures of God. It is He who, by His grace, organizes this system of rectitude from His unseen treasures and has made the Prophet and the Imams (peace be upon them) the key or key-holder of His treasures. In this way, He plans the Good Tree in contrast to the Bad Tree, and each of the parts of this tree is, at every level, the key or key holder to these divine treasures, to become a clear example of this noble verse: “and peace be upon him who follows the guidance.”

کلیدواژه‌ها English

Key
education
rectitude
narratives
content analysis
1.  انصاریان، حسین، چهل­حدیث­حج، قم، مشعر، قم، بی­تا.
2.  ثقفی­تهرانی، محمد، تفسیر روان­جاوید، تهران، برهان، تهران، 1398ش.
3.  جوادی آملی، عبدالله، تفسیر سورۀه انشراح، 1398ش: تفسیر _سورۀ _ انشراح _ جلسۀ _ 1_ 24/12/1398/https://javadi.esra.ir/fa/w
4.  حرانی، ابن شعبة،   تحف‌العقول عن آل­الرسول؟ص؟، قم، اسلامی، قم، 1363ش..
5.  حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین،   تفسیر اثنی­عشری، تهران، میقات، تهران، 1363ش.
6.  حویزى، عبدعلى بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، اسماعیلیان، قم، 1415ق.
7.  راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، دار القلم، دمشق، 1412ق.
1.        
8.  ریاض، محمد، احوال و آثار میرسیدعلى همدانى(شش رساله)، اسلام­آباد، مرکز تحقیقات فارسى ایران و پاکستان، اسلام‌آباد، 1370ش.
9.   سیوطی، جلال­الدین، الدرّ المنثور فی التفسیر بالمأثور، بیروت، دار الفکر، بیروت، بی­تا.
10.   صفایی حائری، علی، عوامل رشد، رکود، انحطاط، قم، بوستان­کتاب، قم،  1401.
11.   طباطبایی، سیدعلی، ریاض­المسائل، قم، اسلامی، قم، 1412ق..
12.   طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، قم، بی­تا.
13.   طبرسی، فضل­ بن­حسن، مجمع ­البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، بیروت، 1408ق..
14.   طوسی، محمد ­بن­حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بی­جا، بی­نا، بی­جا، بی­تا.
15.   طوسى، نصیرالدین، آغاز و انجام‌، تهران، وزارت ­فرهنگ و ارشاد ­اسلامى، تهران،  1374‌ش.
16.   طیب، سیدعبدالحسین، اطیب­البیان فی تفسیر القرآن‌، تهران، اسلام، تهران، 1378‌ش..
1.        عروسى حویزى، عبد على بن جمعة، تفسیر نور الثقلین‌، قم، اسماعیلیان،1415ق.
17.   قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران، مرکز فرهنگى درس­هایى از قرآن، تهران، 1383ش.
18.   قمی مشهدی، محمدرضا،   تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، قم، دار الغدیر، قم، 1423ق..
19.   کرکی، علی بن حسین، جامع ­المقاصد، قم، مؤسسة­ آل­البیت؟عهم؟،­ قم، 1408ق..
20.   کلینی، محمد ­بن ­یعقوب، الکافی، تهران‌، دار الکتب ­الاسلامیه، تهران، 1407ق..
21.   مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، قم، مؤسسة ­الوفاء، قم، 1403ق..
22.   مکارم­ شیرازی، ناصر، پیام امام­امیرالمؤمنین؟ع؟، تهران‌، دار الکتب­ الاسلامیه، تهران، 1386ش‌.
23.   مکارم ­شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب­ الاسلامیه، تهران، تهران‌، دارالکتب­الاسلامیه،1374ش‌.
24.   موسوی خمینی، سیدروح­الله، شرح­چهل­حدیث(اربعین­حدیث)، تهران، مؤسسۀه تنظیم­­ونشر آثار امام خمینى؟رح؟، تهران، 1380ش.
25.    نئوندورف، کیمبرلی ­ای، راهنمای تحلیل محتوا، ترجمۀ حامد بخشی و وجیهه جلائیان، مشهد، جهاد دانشگاهی، مشهد، 1395ش.
26.   نجفی، محمدحسن، جواهر ­الکلام، بیروت، دار اإحیاء­ التراث ­العربی، بیروت، 1362ش.