مشکوة

مشکوة

نقد مدعای چالش‌ معنایی در سه قرائت شهرت یافته قرآن

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسنده
روح الله نجفی
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه خوارزمی.
10.22034/mishkat.2026.547338.2641
چکیده
تحقیق حاضر به بررسی سه خوانش به صیغۀ معلوم فعل در قرآن می­ پردازد که دربارۀ آن­ها، چالش معنایی ادعا شده است. قرائت «لا یُعَذِّبُ» و «لا یُوثِقُ» در سورۀ فجر، قرائت «أَملَى» در سورۀ محمد و قرائت «أَنْ نَتَّخِذَ» در سورۀ فرقان، وجوهی هستند که در رقابت با قرائت مجهول قرار گرفته ­اند و از حیث دلالت نقد شده‌اند. وجوه «لا‌یُعَذِّبُ» و «لا یُوثِقُ» با این نقد روبه‌رو شده ­اند که به وجود عذاب‌کننده و دربندکننده­ ای در قیامت، غیر از خداوند اشاره دارند. بر قرائت «أَملَى» ایراد گرفته­ اند که مهلت دادن و طولانی کردن عمر را که در همه جای قرآن، کار خداوند است، به شیطان منتسب کرده است. قرائت «أَنْ نَتَّخِذَ» که در میانۀ سخن معبودهای مشرکان آمده، با این اشکال مواجه است که بر حسب سیاق، باید «اولیاء» محسوب شدن معبودها نفی شود، نه «اولیاء» گرفتن آن­ها.
بدین‌سان نقد قرائات قرآن گاه متوجه وجوهی شده است که اکثریت قاریان ده‌گانه بر آن بوده ­اند و به عنوان قرائت عامه یا قرائت جمهور شناخته می ­شود. تحقیق حاضر نشان می­ دهد که در برابر این نقدهای سه‌گانه، پاسخ­ هایی در خور اعتماد وجود دارد و چنان نیست که بتوان بر پایۀ این نقدها، قرائت به صیغۀ معلوم را در این سه موضع به کنار نهاد.
کلیدواژه‌ها
چالش‌ معنایی
اختلاف قرائت
نقد قرائت
پاسخ نقد
فعل معلوم
فعل مجهول

موضوعات

عنوان مقاله English

A Critique of the Semantic Challenge Claim in Three Famous Readings of the Qur'an

نویسنده English

Ruhollah Najafi
Associate Professor, Department of Qur’an and Tradition Sciences, Kharazmi University
چکیده English

This research examines three well-known readings of the Qur'an that use the active voice of a verb, which have been claimed to pose a semantic challenge. The reading of "lā yuʿadhdhibu" (he does not punish) and "lā yūthiqu" (he does not bind) in al-Fajr Surah has faced the criticism that they suggest the existence of a punisher and a binder in the Hereafter other than God. The reading of "amlā" (he gave respite) in Surah Muhammad has been criticized for attributing the act of giving respite and prolonging life, which is a divine act, to Satan. The reading of "an-nattakhidha" (that we should take) in al-Furqan Surah, which appears in the speech of the polytheists' deities, is challenged by the argument that, according to the context, the deities' being taken as "awliyāʾ" (allies or protectors) should be denied, not their taking of others as such.
Thus, the critique of Qur'anic readings has sometimes been directed at variants that the majority of the ten famous reciters adopted, which are known as the "general reading" or the "reading of the majority." This research shows that there are reliable responses to these three critiques, and these readings cannot be dismissed based on active voice reading.

کلیدواژه‌ها English

Semantic challenge
variant readings
critique of readings
response to critique
active voice
passive voice
1.  آلوسی، شهاب‌الدین محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1420ق.
2.  ابن­ابی­مریم، نصر بن علی، الموضح فی وجوه القرائات و عللها، تحقیق عبدالرحیم الطرهونی، دار الکتب العلمیه، بیروت، 2009م.
3.  ابن­انباری، محمد بن قاسم بن بشار، إیضاح الوقف و الابتداء، تحقیق محیی‌الدین رمضان، مجمع اللغة العربیه، دمشق، 1390ق.
4.  ابن­زنجله، ابوزرعه عبدالرحمن بن محمد، حجة القرائات، تحقیق سعید الأفغانی، مؤسسة الرساله، بیروت، 1418ق.
5.  ابن­عطیه، ابومحمد عبدالحق، المحرّر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، تحقیق عبدالسلام عبدالشافی محمد، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1422ق.
6.  ابن­مهران، ابوبکر احمد بن حسین، المبسوط فی القرائات العشر،  تحقیق سبیع حمزه حاکمی، مطبوعات مجمع اللغة العربیه، دمشق، بی‌تا.
7.  ازهری، ابومنصور محمد بن احمد، معانی القرائات، تحقیق احمد فرید المزیدی، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1420ق.
8.  بخاری، ابوالفضل احمد بن محمد، الشفاء فی علل القرائات، تحقیق حبیب­الله بن صالح، جامعة اُمّ­القری، المملکة العربیة السعودیه، 1435-1436ق.
9.  بنّا دمیاطی، احمد بن محمد، إتحاف فضلاء البشر بالقرائات الأربعة عشر، تحقیق شعبان محمد اسماعیل، عالم الکتب، بیروت، 1407ق.
10.   بنت الشاطی، عائشه عبد الرحمن، التفسیر البیانی للقرآن الکریم، دار المعارف، قاهره، بی‌تا.
11.   ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، تحقیق ابی‌محمد بن عاشور، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1422ق.
12.   راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق صفوان عدنان الداودی، دار القلم و الدار الشامیه، دمشق و بیروت، 1412ق.
13.   زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، دار الکتاب العربی، بیروت، 1407ق.
14.   دانی، ابوعمرو عثمان بن سعید، المکتفی فی الوقف و الابتداء، تحقیق یوسف عبدالرحمن المرعشلی، مؤسسة الرساله، بیروت، 1404ق.
15.   سخاوی، علی بن محمد، جمال القرّاء و کمال الإقراء، تحقیق عبدالحق عبدالدائم سیف القاضی، مؤسسة الکتب الثقافیه، بیروت، 1419ق.
16.   سیارى، احمد بن محمد،  القرائات أو التنزیل و التحریف، تحقیق ایتان کولبرغ و محمدعلى امیر معزى، دار بریل للنشر، لیدن و بوسطن، 2009م.
17.   شریعت اصفهانی، فتح‌الله، «انارة الحالک فی قراءة مَلِک و مالِک»، تحقیق ضیاءالدین محمودی، [انتشار یافته در:]  التراث الشیعة القرآنی، مجلد دوم، مکتبة التفسیر و علوم القرآن، قم، 1427ق.
18.   طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسة دار المجتبی، قم، 1430ق.
19.   طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، انتشارات نور وحی، قم، 1388ش.
20.   طبری، محمد بن جریر، تفسیر الطبری؛ جامع البیان عن تأویل آی القرآن، دار احیاء التراث العربی، بیروت، بی‌تا.
21.   فارسی، ابوعلی حسن، الحجّة للقرّاء السبعه، تحقیق بدرالدین قهوجی و بشیر جویجابی، دار المأمون للتراث، دمشق و بیروت، 1413ق.
22.   فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر؛ مفاتیح الغیب، دار الفکر، بیروت، 1425-1426ق.
23.   فیض کاشانی، مولی محسن، کتاب الصافی فی تفسیر القرآن، تحقیق سید محسن حسینی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1419ق.
24.   قرطبی، محمد بن احمد، الجامع‌ لأحکام القرآن، تحقیق احمد البردونی و ابراهیم اطفیش، دار الکتب المصریه، قاهره، 1384ق.
25.   قیسی، مکی بن ابی‌طالب، الهدایة إلى بلوغ النهایة فی علم معانی القرآن، جامعة الشارقه، شارجه، 1429ق.
26.   کتاب مقدس (ترجمه قدیم)؛ شامل کتب عهد عتیق و عهد جدید، انتشارات ایلام، بی‌جا، 2005م.
27.   مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق احمد فرید، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1424ق.
28.   نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد، إعراب القرآن، دار الکتب العلمیه، بیروت، 1421ق.
29.  واحدی، علی بن احمد، التفسیر البسیط، تحقیق محمد بن صالح الفوزان، جامعة الإمام محمد بن سعود، ریاض، 1430ق.

XML
اصل مقاله 1.62 M
فایل‌های تکمیلی/اضافی
3.pdf