مشکوة

مشکوة

نظریه اسلامی کرامت با تأکید بر دیدگاه حضرت امام رضا(ع)

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسنده
دانشیار فلسفۀ حقوق پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
چکیده
نظریۀ اسلامی کرامت نظریه­ ای است دربارۀ کرامت به معنای احترام، که از منابع سه­ گانۀ فهم معارف اسلامی؛ یعنی عقل، کتاب خدا و سنت برگرفته شده است. از نگاه عقل، کرامت یکی از عوارض ذاتی وجود است. بنابراین، نه تنها انسان، بلکه همۀ موجودات کرامت دارند؛ زیرا همۀ آن‌ها وجود دارند. کرامت یا به­ عبارتی احترام، حقیقتی است که در اثر داشتن ارزش هر موجود حاصل می ­شود. سنجۀ ارزش، کمالات وجودی هر موجود است. بنابراین، چون وجود همواره همراه با خیر؛ یعنی همراه با کمال است و هر کمالی ارزشمند است، و هر امر با ارزشی کرامت دارد، درنتیجه، هر وجودی کرامت دارد. حاصل­ آنکه، همۀ موجودات کرامت دارند. براین­ اساس و به دلیل آنکه کرامت مساوق با وجود است، همۀ صفات وجود؛ مانند تشکیک، اصالت و فراگیری، اوصاف کرامت نیز هستند.
کرامت در یک تقسیم عام به دو دسته تقسیم می­ شود: کرامت اختیاری و کرامت غیراختیاری (تکوینی). کرامت غیراختیاری (تکوینی) صفت ذاتی هر موجود است و همواره با آن موجود همراه است. کرامت اختیاری به کنش­ های اختیاری موجودات مختار مربوط است. فایدۀ بحث از کرامت موجودات، احترام به منشور حقوق آن‌هاست.
افزون بر عقل، قرآن نیز کرامت را مختص انسان نمی­ داند. از نگاه قرآن، خداوند متعال، فرشتگان، انسان­ ها، جنیان، حیوانات، گیاهان و حتی جمادات کرامت دارند. 
روایات اسلامی به­ ویژه احادیث امام رضا علیه ­السلام نیز کرامت را به انواع موجودات نسبت داده­ اند. به­ فرمودۀ آن حضرت، کرامت انواع گوناگون و درجات متنوع دارد. به­ اصطلاح فلسفی، کرامت امری تشکیکی است. مقیاس سنجش کرامت افراد و راه ­های دریافت کرامت از دیگر مباحث نظریۀ اسلامی کرامت است. روش تحقیق در این بحث روشی عقلی _ نقلی و برگرفته از منابع کتابخانه­ ای است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Islamic Theory of Dignity with Emphasis on the Viewpoint of Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

Mohammad Hossein Talebi
Associate Professor, Philosophy of Law, Research Institute of Hawzeh and University, Tehran, Iran
چکیده English

The Islamic theory of dignity is a theory about dignity in the sense of respect, derived from the three primary sources of understanding Islamic knowledge: reason, the Book of God (Qur’an), and the Tradition. From the perspective of reason, dignity is one of the intrinsic consequences of existence. Therefore, not only humans but all beings possess dignity because they all exist. Dignity, or in other words, respect, is a reality that arises from the inherent value of each being. The measure of value is the existential perfections of each being. Thus, since existence is always accompanied by goodness, meaning accompanied by perfection, and every perfect thing is valuable, and every valuable thing possesses dignity, it follows that every existing entity has dignity. Consequently, all beings possess dignity. Based on this, and because dignity is concomitant with existence, all the attributes of existence, such as gradation, originality, and pervasiveness, are also attributes of dignity.
Dignity, in a broad classification, is divided into two categories: voluntary dignity and involuntary (ontological) dignity. Involuntary (ontological) dignity is an intrinsic attribute of every being and always accompanies that being. Voluntary dignity pertains to the voluntary actions of beings with free will. The benefit of discussing the dignity of beings lies in respecting the charter of their rights.
In addition to reason, the Qur’an also does not limit dignity solely to humans. From the Qur’an's perspective, God Almighty, angels, humans, jinn, animals, plants, and even inanimate objects possess dignity.
Islamic narrations, particularly the traditions of Imam Reza (A.S.), have also attributed dignity to various types of beings. According to him, dignity has diverse types and various degrees. In philosophical terms, dignity is a graded concept. The scale for measuring the dignity of individuals and the ways of receiving dignity from others are among the topics of the Islamic theory of dignity. The research method in this discussion is an intellectual-textual approach derived from library resources.

کلیدواژه‌ها English

Imam Reza (A.S.)
Islamic theory of dignity
dignity of beings
existence
gradation
1.    ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی، الخصال، جامعۀ مدرّسین، قم، 1362ش.
2.    ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی، الامالی، کتابچی، تهران، 1376ش.
3.    ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا؟ع؟، نشر جهان، تهران، 1378ق.
4.    ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی، فضائل الأشهر الثلاثة، داوری، قم، 1396ق.
5.    ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی، التوحید، جامعۀ مدرّسین، قم، 1398ق.
6.    ابن بابویه (صدوق)، محمد بن على، معانی الأخبار، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرّسین حوزۀ علمیۀ قم، 1403ق.
7.    ابن بابویه (صدوق)، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، دفتر انتشارات اسلامى، قم‏، 1413ق.
8.    ابن سینا، حسین، الشفاء، الطبیعیات، کتاب النفس، کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی، قم، 1404ق.
9.    ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الأعمال، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1409ق.
10.     ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، داراحیاء التراث العربی، بیروت، 1408ق.
11.     ارسطو، دربارۀ نفس، ترجمۀ علیمراد داودی، حکمت، تهران، 1366ش.
12.     حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، مؤسسۀ آل­البیت؟عهم؟، قم، 1409ق.
13.     ایازی، سید محمدعلی، «مبانی حقوق بشر اسلامی»، در: حقوق بشر در جهان امروز، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1383ش، ص51-68.
14.     ربیع­زادۀ راوندی، حسین، رضا نوروزی و محمدرضا کریمی والا، «شاخص­های کرامت در اسلام و ارتباط هریک با اسماء الهی با تأکید بر آراء آیت­الله جوادی آملی»، عقل­ودین، شمارۀ 28، 1402ش، ص147-162.
15.     راسخ، محمد، «نظریۀ حق»، در: حقوق بشر در جهان معاصر، کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران/ جمعی از نویسندگان، آیین احمد، قم، 1388ش، ص383-417.
16.     شریفی طرازکوهی، حسین، «بنیان‌های نظری حقوق بشر»، در: حقوق بشر (ارزش‌ها و واقعیت‌ها)، نشر میزان، تهران، 1390ش، ص95-120.
17.     صدر المتألّهین، محمد، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الاربعة، داراحیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، 1981م.
18.     طالبی، محمدحسین، درآمدی بر فلسفۀ حق، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت، قم، 1393ش.
19.     طالبی، محمدحسین، حقوق طبیعی بشر، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و دانشگاه قم، قم، 1402ش.
20.     طباطبایی، سید محمدحسین، نهایة الحکمة، دفتر انتشارات اسلامى، قم، 1416ق.
21.     طبرسی، احمد بن على، الاحتجاج على أهل اللجاج، نشر مرتضی، مشهد، 1403ق.
22.     طوسی، محمد بن ­حسن، تهذیب الأحکام، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1407ق.
23.     طوسی، محمد بن ­حسن، مصباح المتهجّد و سلاح  المتعبّد، مؤسسۀ فقه الشیعه، بیروت، 1411ق.
24.     طوسی، محمد بن ­حسن، الأمالی، دارالثقافه، قم، 1414ق.
25.     طوسی، نصیرالدین محمد، شرح الاشارات و التنبیهات، نشر البلاغه، قم، 1375ش.
26. عابدی، احمد و مهدی منفرد، کرامت انسان، دانشگاه جامع امام حسین؟ع؟، تهران، 1396ش.
27.     قمى، عباس، سفینة البحار، اسوه، قم، 1414ق.
28.     کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1407ق.
29.     گولپینارلی، عبدالباقی، مولانا جلال­الدین، ترجمۀ توفیق سبحانی، مؤسسۀ تحقیقات و مطالعات فرهنگی، تهران، 1363ش.
30.     مجلسى، محمدتقى، روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، مؤسسۀ فرهنگى اسلامى کوشانپور، قم، 1406ق.
31.     مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، داراحیاءالتراث العربی، بیروت، 1403ق.
32.     مرتضی زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، دارالفکر، بیروت، 1414ق.
33.     مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، مرکز الکتاب للترجمة و النشر، تهران، 1402ق.
34.     هاشم‌زاده هریسی، هاشم، «اعلامیۀ جهانی حقوق بشر از منظر اسلام»، در: حقوق بشر در جهان معاصر، کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران/ جمعی از نویسندگان، آیین احمد، قم، 1388ش، ص61-80.
35.     هاشمی خویی، میرزا حبیب الله، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، ترجمۀ حسن حسن­زادۀ آملی و محمدباقر کمره­ای، تصحیح ابراهیم میانجی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1400ق.
36.     هکی، فرشید، حقوق بشر برای همه، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، تهران، 1389ش.