مشکوة

مشکوة

واکاوی مبانی قرآنی کرامت ذاتی انسان و بازتاب آن در سیره و تعالیم رضوی

نوع مقاله : علمی _ پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشکدۀ علوم اسلامی رضوی.
چکیده
مسئلۀ تقابل یا سازگاری «کرامت ذاتی انسان» با متون مقدس، از چالش‌های مهم حقوق بشر معاصر است. اگرچه اندیشمندانِ دیگر ادیان مدعی حمایت از کرامت انسانی‌اند، وجود آموزه‌هایی چون «گناه ذاتی» یا «انحصارگرایی قومی» در متون آن‌ها، با فراگیر بودن کرامت در تضاد است. پژوهش حاضر با روش توصیفی _ تحلیلی و رویکرد انتقادی، ضمن واکاوی این چالش در ادیان، به تبیین مبانی کرامت در اندیشۀ اسلامی و سیرۀ رضوی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد برخلاف نگاه‌های تبعیض‌آمیز موجود در برخی متون دینی تحریف‌شده، قرآن کریم و مفسران امامیه، «کرامت ذاتی» را حقی همگانی برای تمام انسان‌ها می‌دانند. بازتاب عینی این مبنا در سیرۀ امام رضا(ع)، در قالب احترام به مخالفان فکری و قشرهای فرودست، الگویی متعالی از همزیستی کریمانه را جدای از نژاد و عقیده ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Exploration of the Qur’anic Foundations of Intrinsic Human Dignity and its Reflection in the Conduct and Teachings of Imam Reza (A.S.)

نویسنده English

Seyyed Reza Shirazi
, Assistant Professor, Razavi Institute for Islamic Sciences
چکیده English

The debate over whether innate human dignity is compatible with sacred scriptures remains one of the major challenges in contemporary human rights discourse. Although scholars of various religious traditions claim to uphold human dignity, the presence of doctrines such as original sin or ethnic exclusivism within their sacred texts stands in tension with the universality of dignity. Employing a descriptive‑analytical method and a critical approach, this study investigates these tensions across religious traditions and elucidates the foundations of human dignity within Islamic thought and the conduct of Imam Reza (A.S.). The findings indicate that, in contrast to discriminatory views found in certain distorted religious texts, the Qur’an along with Imami exegetes recognizes innate dignity as a universal right granted to all human beings.The objective reflection of this foundation in the conduct of Imam Reza (AS) presents a transcendent model of dignified coexistence, irrespective of race or belief, through respect for intellectual opponents and the underprivileged.

کلیدواژه‌ها English

human dignity, human rights, innate dignity, Qur&‌‌rsquo
an 17:70, Razavi conduct, Imam Reza (A.S.)
1.  قرآن کریم.
2.  کتاب مقدس: عهد عتیق و عهد جدید، ترجمۀ فارسی: فاضل خان همدانی، ترجمۀ انگلیسی: ویلیام گِلن و هنری مَرتِن، انتشارات اساطیر، چاپ دوم، 1383ش.
3.  ابن بابویه (شیخ صدوق)، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا؟ع؟، تصحیح و تحقیق مهدی لاجوردی، نشر جهان، تهران، ۱۳۷۸ق.
4.  ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، 1414 ق.
5.  ایازی، سید محمدعلی، «کرامت و آزادی در قرآن»، مجلۀ بیّنات، سال چهاردهم، شمارۀ 53، 1386ش، ص 8-44.
6.  ثقفی، محمد، «ارزش و کرامت انسانی از سه دیدگاه اسلام و مسیحیت و بودیسم»، در: مجموعه آثار همایش بین‌المللی امام خمینی؟ق؟ و قلمرو دین (1)، جلد 6، انتشارات عروج، تهران، 1386ش.
7.  جعفری، محمدتقی، «حقّ کرامت انسانی»، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شمارۀ 27،  1370ش(الف)، ص 77-98.
8.  جعفری، محمدتقی، حقوق جهانی بشر از دیدگاه اسلام و غرب، دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی تهران، 1370ش(ب).
9.  جوادی آملی، عبدالله، فلسفۀ حقوق بشر، مرکز نشر اسراء، قم، 1375ش.
10.             جوادی آملی، عبدالله، کرامت در قرآن، مرکز نشر فرهنگی رجاء، قم، 1369ش.
11.             دارمستتر، جیمز، مجموعه قوانین زردشت (وندیداد)، ترجمۀ موسی جوان، دنیای کتاب، تهران، 1384ش.
12.             دوستخواه، جلیل (مترجم)، اوستا کهن‌ترین سرودها و متن‌های ایرانی، نشر مروارید، تهران، 1385ش.
13.             رحیمی‌نژاد، اسماعیل، «رویکردهای مختلف در مورد کرامت انسانی»، مجموعه آثار همایش بین‌المللی امام خمینی؟ق؟ و قلمرو دین (1)، جلد 6، انتشارات عروج، تهران، 1386ش.
14.             سلیمانی، حسین، عدالت کیفری در آیین یهود (مجموعه مقالات)، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، قم، 1384ش.
15.             طباطبایی، سید محمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم (با پاورقی شهید مرتضی مطهری)، انتشارات صدرا، تهران، ۱۳۶۸ش.
16.             طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، انتشارات اعلمی، بیروت، 1390ق.
17.             طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمۀ محمدباقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1374ش.
18.             کدیور، محسن، «مسئلۀ برده‌داری در اسلام معاصر»، مجموعه مقالات دومین همایش بین‌المللی حقوق بشر (مبانی نظری حقوق بشر)، مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید، قم، 1384ش، ص 477-502.
19.             کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح و تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، دار الکتب الإسلامیه، تهران، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ ق.
20.             مصباح یزدی، محمدتقی، نظریۀ حقوقی اسلام، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی؟ق؟، قم، 1382ش.
21.             مصباح یزدی، محمدتقی، نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی؟ق؟، قم، 1388ش.
22.             مطهری، مرتضی، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی (4)، انسان در قرآن، انتشارات صدرا، تهران، 1373ش.
23.            نوبهار، رحیم، «دین و کرامت انسانی» ، مجموعه مقالات دومین همایش بین‌المللی حقوق بشر (مبانی نظری حقوق بشر)، مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید، قم، 1384ش، ص 613-632.