اسلام و فرهنگ مدارا: تأملّی بر آرای توماس باور (Thomas Bauer)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی _ واحد مشهد

چکیده

یکی از الزامات بی‌بدیل برای تلاش در جهت اعتلای مجدد فرهنگ و تمدن اسلامی که از سابقه درخشان و بی‌نظیری در تاریخ برخوردار است، رجوع به تاریخ  فرهنگی واقعی همین تمدن است. مقاله حاضر بر اساس اندیشه‌های محقق آلمانی (توماس باور) در کتاب فرهنگ مدارا؛ روایتی دیگر از تاریخ اسلامپایه‏ریزی شده است. روش‌شناسی تحقیق در این اثر بیشتر روش مطالعات فرهنگی است؛ یعنی بررسی یک دوره از منظر شیوه عملِ فرهنگی. مؤلف نشان می‏دهد که علمای طراز اول  اسلامی مانند ابن جزری، ابن حجر عسقلانی، سیوطی، غزالی و طوسی در حوزه‏های مختلف علوم اسلامی مانند علم قرائت، تفسیر و فقه و حدیث  در تلاش برای درک ‍‍‍‍‍‍‍ وحی الهی، فرهنگ بی‌نظیری را خلق کردند  که مؤلف از آن با عنوان «فرهنگ چندمعنایی و مدارا »؛ در برابر «فرهنگ تک‌معنایی و نامُداراگری مدرنیته» یاد می‌کند. به نظر نویسنده کتاب، مسلمانان دررویارویی با غرب در حالی که متأثر از سلطه فنی و نظامی آن بودند، به جای رجوع به سرچشمه‏های فرهنگ غنی خود، در دام مدرنیته گرفتار شدند و برآن شدند با تأسی به معیارهای مدرنیته؛ یعنی «فرهنگ تک‌معنایی و عدم مدارا»، روایتی از اسلام ارائه کنند که با مدرنیته همخوانی داشته باشد. لذا به زعم نویسندۀ کتاب، بسیاری از دیدگاه‏های امروزی از اسلام حتی آنها که توسط مسلمانان و در دفاع از اسلام  ارائه می‏شود، دقیقاً در مدرنیته ریشه دارد و نه در اسلام.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Islam and the Culture of Tolerance

نویسنده [English]

  • Ghulam Reza Khadivi

چکیده [English]

One of the matchless obligations for making attempts toward re-sublimation of Islamic civilization and culture, which enjoys a bright and unequalled background in history, is reference to the real cultural history of this very civilization. The present article has been founded on the basis of the ideas of the German researcher (Thomas Bauer) in his The Culture of Ambiguity: Another Side of Islam. The research methodology in this work is mainly cultural studies; that is, study of a certain period from the perspective of cultural procedure. The writer shows that the eminent Muslim scholars in various fields of Islamic sciences such as science of recitation, interpretation, jurisprudence, and ḥadīth, have, in their attempts for understanding Divine Revelation, created an unparalleled culture, which the writer mentions as “the multi-meaning culture and tolerance” versus “single-meaning and non-tolerant culture of modernity”. According to the writer, the Muslims influenced by the technical and military dominance have entrapped in modernity instead of referring to the fountainheads of their own rich culture for confronting this invasion and decided to present a version of Islam by following its standards that conforms to modernity. Therefore, despite the view of the writer of the book, many of today’s viewpoints about Islam, even those presented by Muslims in defense of Islam, are exactly rooted in modernity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • modernity
  • single-meaning culture
  • multi-meaning culture (tolerance)
  • Islam’s culture
  • Thomas Bauer

1-Thomas Bauer : Die Kultur der Ambiguitaet ,Eine andere Geschichte des Islams 2011, verlag der Welt Religionen

2_ امام خمینی;  تفسیر سوره حمد، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.

3_ پیتر برگ، تاریخ فرهنگی چیست؟ ترجمه نعمت‌الله فاضل _ مرتضی قلیچ، انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام، چاپ اول، 1389 ش.