سنجش مرکّب و خون در مرزبانی دین واکاوی عبارت مشهور به «مداد العلماء أفضل من دماء الشهداء»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی و مدرّس دانشگاه

2 مدیرعامل بنیاد پژوهشهای اسلامی

چکیده

موضوع پژوهش پیش‌­رو بررسی مفهوم روایتی است که به اشتباه در عُرف اهل علم با عنوان «مداد العلماء أفضل من دماء ­الشهداء» شناخته شده است. هر چند اصل مسئله مستند و درست ‌می‌باشد، اما ظاهر آن در مجامع روایی شیعه به گونۀ دیگری گزارش شده است. برتری مرکّب قلم دانشمندان دین بر خون شهیدان که در واقع به تراوشات قلم و سیاهه­های بر جای مانده از آنها اشاره دارد، مطلبی است که با روایات فراوانی که به جایگاه دانشمندان دین و ارزش کاری آنان پرداخته، قابل اثبات و تبیین است. نکته‌ای که ممکن است به‌عنوان یک اشکال در کنار چنین روایاتی مطرح شود، این است که چگونه امکان دارد جان­فشانی و جانبازی در راه حق در راستای مرزبانی از حدود و جان و نوامیس جامعۀ اسلامی، ارزشی کمتر از نگارش و پژوهش در جهت تبیین آموزه­‌های دین و دفاع از آنها در برابر شبهات نظری و عملی داشته باشد؟ در واقع می­‌باید به این مسئله پاسخ داد که آیا مرزبانی باورها برتر است یا مرزبانی وطن؟ و کدام­یک اصل و اساس و دیگری پیرو آن به‌‏شمار می­‌آید؟ بی‌­شک دانشمندان دین مسئولیت سنگینی را پذیرفته­‌اند که در هر عصر و دوره­‌ا‌ی می‌­باید به مقتضیات آن زمان توجه نمایند و این مسئله در زمان کنونی با وجود خیزش جنگ نرم حساس­‌تر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Comparison of Ink and Blood in Guarding Frontiers of Religion Delving into the Statement, “The Scholars’ Pen is Superior to the Martyrs’ Blood”

نویسندگان [English]

  • Rasoul Husaynpour 1
  • Mahdi Shariatitabar 2
چکیده [English]

The subject of the present research is studying the concept of a hadith that is popular in the scholars’ parlance as “The scholars’ pen is superior to the martyrs’ blood”. Although the issue itself is true and well-documented, it is apparently reported otherwise in Shī‘a hadith collections. The superiority of scholars’ pen to the martyrs’ blood, which is in fact referring to the contents transfused from their pens and the statements left behind by them, is an issue that is provable by many traditions addressing the status of religious scholars and the value of their works.
The point that may be brought up as an objection is how it would be possible that the self-sacrifice in the way of the truth and in guarding the frontiers and life of the people of an Islamic society be less valued than writing and researching on religious teachings and defending them against the theoretical and practical doubts. Indeed, it is yet to be answered as to whether guarding the frontiers of beliefs is superior to guarding the frontiers of homeland? Which one is the core and which one the periphery? In this article such discourses are dealt with and the superiority of the people of pen is made clear.
There is no doubt that the religious scholars have assumed serious responsibility, which in every age and period should consider the demands of the time and this is in the present time more sensitive with the rise of soft war
The subject of the present research is studying the concept of a hadith that is popular in the scholars’ parlance as “The scholars’ pen is superior to the martyrs’ blood”. Although the issue itself is true and well-documented, it is apparently reported otherwise in Shī‘ahadith collections. The superiority of scholars’ pen to the martyrs’ blood, which is in fact referring to the contents transfused from their pens and the statements left behind by them, is an issue that is provable by many traditions addressing the status of religious scholars and the value of their works.
The point that may be brought up as an objection is how it would be possible that the self-sacrifice in the way of the truth and in guarding the frontiers and life of the people of an Islamic society be less valued than writing and researching on religious teachings and defending them against the theoretical and practical doubts. Indeed, it is yet to be answered as to whether guarding the frontiers of beliefs is superior to guarding the frontiers of homeland? Which one is the core and which one the periphery? In this article such discourses are dealt with and the superiority of the people of pen is made clear.
There is no doubt that the religious scholars have assumed serious responsibility, which in every age and period should consider the demands of the time and this is in the present time more sensitive with the rise of soft war

guarding frontiers of ideology, the status of the scholars of religion, intellectual guidance of society, the status of martyrdom, martyr’s blood

  1. آملی، سیدحیدر، جامع الاسرار و منبع الانوار به انضمام رسالۀ نقدالنقود فی معرفة الوجود، با تصحیحات و دو مقدمۀ هانری کربن؛ عثمان اسماعیل یحیی؛ ترجمه مقدمه­ها: جواد طباطبائی، مرکز انتشارات علمی_ فرهنگی، تهران، 1367ش.
  2. ابن بابویه، محمد بن علی، علل الشرایع، ترجمۀ محمدجواد ذهنی تهرانی، قم، 1380ش.
  3. ____________ ، من لا یحضره الفقیه، تصحیح: علی­اکبر غفاری، مؤسسۀ انتشارات اسلامی، قم، 1413ق.
  4. احمدی میانجی، علی، مکاتیب الرسول9، مؤسسۀ دارالحدیث، قم، 1419ش.
  5. اصفهانی کربلایی، حسین بن علی، تاریخ دخانیه، تصحیح رسول جعفریان، الهادی، قم، 1377ش.
  6. افشار، ایرج، روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، امیرکبیر، تهران، 1390ش.
  7. الهامی، داود، اسلام و حقوق طبیعی انسان، دارالتبلیغ اسلامی، قم، 1360ش.
  8. خمینی، روح الله، ولایت فقیه: حکومت اسلامی، انتشارات آزادی، قم، بی­تا.
  9. بحرانی، یحیی بن حسین، الشهاب فی الحِکَم و الآداب (المشتمل علی ألْف حدیث شریف نبوی)، تصحیح: محمدحسن زبری قاینی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، مشهد، 1388ش.
  10. پاینده، ابوالقاسم، نهج­الفصاحه، دنیای دانش، تهران، 1382ش.
  11. جوادی آملی، عبدالله، مفاتیح­الحیات، اسراء، قم،  1393ش.
  12. جوان آراسته، حسین، مبانی حکومت اسلامی، بوستان کتاب، قم، 1384ش.
  13. حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل­الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعه، کتاب‏فروشی اسلامیه، تهران، 1387ش.
  14. حکیمی، محمدرضا و دیگران، الحیاة، دلیل ما، قم، 1394ش.
  15. حلی، حسن بن یوسف، منتهى المطلب فی تحقیق المذهب‌، بنیاد پژوهشهای اسلامی، مشهد، 1385ش.    
  16. خامنه­ای، سیدعلی، حوزه و روحانیت در آئینۀ رهنمودهای مقام رهبری، تنظیم دفتر مقام معظم رهبری، سازمان تبلیغات اسلامی، تهران، 1375ش.
  17. خوانساری، جمال­الدین محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم، دانشگاه تهران، تهران، 1366ش.
  18. سنگری، محمدرضا، مطهری فرزانۀ قلمرو قلم و سخن، پیشگامان، 1384ش.
  19. سیدرضی، نهج­البلاغه، ترجمۀ محمد دشتی، طلوع مهر، قم، 1383ش.
  20. شریعتی، علی، فاطمه فاطمه است، سپیده باوران، مشهد،  1394ش.
  21. شعیری، محمد بن محمد، جامع الأخبار، المکتبة الحیدریه، نجف، بی­تا.
  22. شهید ثانی (زین­الدین بن علی عاملی)، منیة المرید فی آداب المفید و المستفید، تحقیق رضا مختاری، مکتب الإعلام الاسلامی، قم، 1374ش.
  23. ____________ ، معالم­الدین و ملاذ المجتهدین، جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم، 1390ش.
  24. طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم، 1374.
  25. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مؤسسة أعلمی للمطبوعات، بیروت، 1415ق.
  26. ____________ ، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، المطبعة الحیدریه، نجف اشرف، 1385ق.
  27. طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، تحقیق احمد الحسینی، مرتضوی، تهران، 1375ش.
  28. طوسى، محمد بن حسن‏، الأمالی، قم، دار الثقافه، 1414ق.
  29. فتال نیشابوری، محمد بن احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، انتشارات رضی، قم، 1375ش.
  30. فووریه، ژوانس، سه سال در دربار ایران، ترجمه عباس اقبال آشتیانی، دنیای کتاب، تهران، ۱۳۶۳ش.
  31. قزوینی، ابوعبدالله، سنن ابن­ماجه، دارالجبل، بیروت، 1418ق.
  32. قطب، سید، فی ظلال القرآن، لبنان، دارالشروق، 1402ق.
  33. قمی، عباس، سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار مع تطبیق النصوص الواردة فیها علی بحار الأنوار، فراهانی، تهران، 1402ق.
  34. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، ترجمۀ هاشم رسولی و جواد مصطفوی، کتاب‏فروشی علمیه اسلامیه، تهران، 1369ش.
  35. متقی هندی، علی بن حسام الدین، کنز العُمّالفی سنن الأقوال و الأفعال، مکتبة التراث الإسلامی، قاهره، ۱۳۸۹ق.
  36. مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الائمة الأطهار، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق.
  37. محدّث نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، مؤسسة آل­البیت لاحیاء التراث، قم، 1369ش.
  38. محمدی ری‏شهری، محمد، میزان الحکمه، دارالحدیث، قم، 1389ش.
  39. مطهری، مرتضی، عدل الهی، صدرا، تهران،  1378ش.
  40. نظامی گنجوی، کلیات خمسۀ نظامی، تصحیح حسن وحید دستگردی، به اهتمام پرویز بابایی، انتشارات نگاه، تهران، 1388ش.
  41. یثربی، میر سیدمحمد، سیری در رسالۀ حقوق امام سجاد7، انصاریان، قم، 1388ش.
  42. یوسفیان، نعمت­الله، «حقیقت پاسداری»، حصون، 1387، ش16، 1387ش.
 پایگاه­ها

 

 portal.esra.ir.1 

2. mortezamotahari.com